Grænmeti

Atlögunni að Grændal hrundið

2012-01-11T23:39:00.002Z

Á liðnu ári veitti Orkustofnun Sunnlenskri orku leyfi til jarðhitaannsókna við Grændal í Ölfusi, þvert á álit sveitarfélagsins Ölfuss, Umhverfisstofnunar, Skipulagsstofnunar og umhverfisráðuneytisins. Náttúrufræðistofnun hafði metið svæðið með verndargildi á heimsvísu sem verðskuldaði hámarks vernd. Landvernd mótmælti þessari ákvörðun í júní, Orkustofnun svaraði fyrir sig með fréttatilkynningu og við iðnaðarráðherra skrifuðumst á um málið í fjölmiðlum (Greinar 1, 2 og 3).

Þessi umræða hafði þau áhrif að í júlí beindi Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráðherra fyrirmælum til Orkustofnunar um að útgáfa rannsóknarleyfa á svæðum sem Rammaáætlun fjallaði um skyldi frestað þangað til þingsályktunartillaga um áætlunina hefði verið afgreidd á Alþingi, eða í síðasta lagi til 1. febrúar 2012. Þar með var hálfur sigur unninn.

Bæjarráð Hveragerðis kærði svo ákvörðun Orkustofnunar til iðnaðarráðherra í ágúst. Og nú hefur unnist fullnaðarsigur í málinu því að bæjarráði Hveragerðis barst bréf í upphafi árs frá iðnaðarráðherra þar sem segir að ekki séu forsendur til áframhaldandi málarekstrar þar sem Sunnlensk orka óskaði sjálft eftir að leyfið yrði fellt úr gildi.

Þetta er góður sigur í baráttunni fyrir verndun dalanna fyrir ofan Hveragerði. Eins og ég hef áður fjallað um þá býr þetta svæði yfir gríðarlega miklu aðdráttarafli fyrir ferðamenn. Ég vann með ungum útlendingum í sumar sem komu hingað til lands til að vinna sjálfboðaliðastörf. Þau fóru tvær ferðir til að skoða náttúru Íslands á meðan þau dvöldu hérna, aðra á Gullfoss og Geysi og hina í Reykjadal, ofan Hveragerðis. Þau sögðu að Reykjadalur hefði verið hápunktur ferðarinnar, enda hefur hann upp á að bjóða heitan læk og mikla litadýrð.

Nú geri ég ráð fyrir að síðustu atlögunni að Grændal hafi verið hrundið. Orkufyrirtækjunum er orðið ljóst að þau fá ekki að leggja dalinn undir sig. Næsta skref er að bjarga Ölkelduhálsi (Bitru), í næsta nágrenni Grændals, undan virkjanaáformum Orkuveitu Reykjavíkur.

Ríkisstjórnin og þróun lífs á jörðinni

2012-01-09T23:37:00.001Z

Allir sem hafa tekið þátt í félagsstarfi eða öðrum rekstri vita að skýr markmið og stefna eru grundvöllur að góðum árangri. Það sama hlýtur að gilda í stjórnmálum, ekki síst hjá ríkisstjórninni. Þess vegna verð ég stundum undrandi yfir þversögnum í málflutningi ráðherra ríkisstjórnarinnar. Tökum nýlegt dæmi.

Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra flutti ágætt áramótaávarp að kvöldi gamlársdags. Hún nýtti meðal annars tækifærið til að fjalla um alvarlegar afleiðingar loftslagsbreytinga:

,,Áhrifa hlýnunar loftslags er þegar farið að gæta hér sem annars staðar og vísindamenn telja að þessi hlýnun muni hafa greinileg áhrif næstu þrjá til fimm áratugi. Það mun skipta sköpum fyrir framþróun lífs á jörðinni hvernig okkur tekst á næstu tíu árum að stemma stigu við þessum loftslagsbreytingum. Mikilvægt er að við Íslendingar tökum þessi mál föstum tökum.“

Þarna talaði forsætisráðherra sem veit hvað klukkan slær: Hér var um framþróun lífs að tefla og málið þyrfti að taka föstum tökum! Og ég gladdist mjög – í skamma stund. Fljótlega rifjaðist upp fyrir mér að tveimur dögum fyrr hafði Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra fagnað því sérstaklega í viðtali við Viðskiptablaðið að Ísland stefndi óðfluga í átt til þess að verða olíuríki. Og það er ekki lengra síðan en í september sem Alþingi staðfesti lög um leit og vinnslu olíu í íslenskri lögsögu.

Þannig að þrátt fyrir að forsætisráðherra hafi talað skýrt um áramót þá er ég engu nær um stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Er ætlunin að taka loftslagsmál föstum tökum og verja framþróun lífs á jörðinni eða ætlar hún að stefna að olíuvinnslu við Ísland og auka þannig gríðarlega losun gróðurhúsalofttegunda? Það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum frekar en öðru.

Ráðherrar VG á hálum ís

2012-01-07T13:50:00.000Z

Sérfræðiþekking og vísindaleg vinnubrögð voru ekki í hávegum höfð hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þegar deilan um Kárahnjúkavirkjun stóð sem hæst. Halldór Ásgrímsson sagði þá opinberlega að það væri stefna stjórnvalda að virkjunin yrði byggð og úrskurður Skipulagsstofnunar breytti þar engu um. Skipulagsstofnun hafði úrskurðað að virkjunin yrði ekki reist vegna umhverfisáhrifa og skorts á upplýsingum. Davíð Oddsson sagði um þá ákvörðun: ,,Það er þá gríðarmikil ákvörðun sem ókjörnir fulltrúar þjóðarinnar eru að taka á sínum kontór og mikill má máttur þeirra vera.“ Í kjölfarið var lögum um mat á umhverfisáhrifum breytt þannig að Skipulagsstofnun úrskurðaði ekki í málum, en birti þess í stað álit sitt á framkvæmdum sem hafði engin bindandi áhrif. Þannig afgreiddi þáverandi ríkisstjórn stofnanir sem voru henni ekki sammála, Þjóðhagsstofnun var lögð niður og Skipulagsstofnun gerð áhrifalaus.

Nú hefur Skipulagsstofnun nýverið birt álit sitt á þverun Kjálkafjarðar og Mjóafjarðar í Barðastrandasýslu. Þar segir að framkvæmdirnar muni hafa verulega neikvæð áhrif á landslag á svæði sem nýtur sérstakrar verndar samkvæmt lögum um vernd Breiðafjarðar. Ögmundur Jónasson, innanríkisráðherra Vinstri-Grænna, segir í viðtali við Stöð 2 að niðurstaða Skipulagsstofnunar raski ekki áformum um þessa vegagerð. Sú ákvörðun veldur mér vonbrigðum og einnig tilraun Ögmundur til að afgreiða umræðuna með þessum orðum: ,,Það er augljóst mál að þegar ráðist er í vegaframkvæmdir þá hefur það áhrif á umhverfið og breytir því á ýmsa lund.“ Sem sagt, vegur er bara vegur. En málið er ekki svona einfalt. Skipulagsstofnun benti á þann kost að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum vegarins með því að hanna hann á vissum kafla fyrir 70 km hámarkshraða í stað 90 km. Þessari tillögu virðist Ögmundur hafna á þeim forsendum að vegir hafi hvort eð er alltaf áhrif á umhverfið. Það getur varla verið ásættanleg að ráðherra úr flokki Vinstri-Grænna afgreiði tillögur sérfræðinga á sviði umhverfismála á svo ódýran hátt.

Annað nýlegt dæmi um sérkennilega afstöðu ráðherra Vinstri-Grænna til sérfræðiþekkingar og vísinda er skipan formanns stjórnar Hafrannsóknarstofnunar. Steingrímur J. Sigfússon sjávarútvegsráðherra hefur staðfest skipan formannsins þrátt fyrir að sá hinn sami hafi sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum. Það er ósennilegt að þessi formaður leggi mikið á sig við að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Þessi skipan er því í hrópandi ósamræmi við áherslur þess flokks sem sjávarútvegsráðherra fer fyrir.

Ég legg ekki saman að jöfnu þessar ákvarðanir ráðherra VG og þær ákvarðanir sem teknar voru í aðdraganda þess að Kárahnjúkavirkjun var reist. En í orðum og gerðum Ögmundar og Steingríms gætir engu að síður ákveðinnar vanvirðingar í garð sérfræðinga og vísindamanna. Slíkt á auðvitað að heyra sögunni til í íslenskum stjórnmálum.

Sérhagsmunir stjórna Hafró

2012-01-03T13:45:00.000Z

Jón Bjarnason kvaddi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið með því að skipa fiskverkanda á Rifi stjórnarformann Hafrannsóknarstofnunar. Ekki get ég gert upp á milli fiskverkandans og prófessorsins sem var vísað úr stjórninni, til þess þekki ég ekki nægilega vel til fólksins og ekki nenni ég að hafa sérstaka skoðun á því að Jón hafi ákveðið að kveðja ráðuneytið með þessum hætti.

En ég hef skoðun á því að í stjórn Hafrannsóknarstofnunar sitja nú nær eingöngu hagsmunaaðilar úr greininni. Í stjórninni eiga sæti Erla Kristinsdóttir, framkvæmdastjóri Sjávariðjunnar, Árni Bjarnason, formaður Félags skipstjórnarmanna, Friðrik Arngrímsson, framkvæmdastjóri LÍÚ, Gunnþór Ingvason, forstjóri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað og svo einn fulltrúi stofnunarinnar. Þetta er ekki stjórn sem er líkleg tl að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Nýskipaður formaður hefur beinlínis sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum!

Steingrímur J. Sigfússon atvinnumálaráðherra hefur sagt að skipun formannsins standi óhögguð. Að mínu mati gæti hann rétt eins skipað bankastjóra viðskiptabankanna í bankaráð Seðlabankans eða sett forstjóra orkufyrirtækjanna yfir Orkustofnun. Hver er munurinn? Steingrími væri nær að dusta rykið af tillögu til þingsályktunar frá 1999 um aðskilnað rannsóknastofnana, hagsmunasamtaka og ríkisvalds. Í tillögu þeirra Ólafs Hannibalssonar, Péturs H. Blöndal og Össurar Skarphéðinssonar segir meðal annars:

,,Það er eðli sannra vísinda að rannsóknir leiði til niðurstöðu sem er og á að vera óháð hagsmunum eða vilja vísindamanna eða annarra aðila. Því er brýnna en nokkru sinni fyrr að rannsóknastofnanir séu óháðar í vísindastarfsemi sinni, bæði stofnunum ríkisvaldsins og hvers konar hagsmunasamtökum á þeim sviðum sem þær rannsaka. Fátt er og betur til þess fallið að efla trúverðugleika þeirra og tiltrú þjóðarinnar".

Markverðustu umhverfismálin 2011

2012-01-02T13:41:00.000Z

Gleðilegt ár lesendur góðir og takk fyrir það liðna. Það bar margt til tíðinda á vettvangi umhverfismála á nýliðnu ári. Ég renndi yfir fréttir ársins í fljótheitum og að mínum dómi bar þetta hæst:

1. Upplýsingar um litla arðsemi virkjana, t.d. Kárahnjúkavirkjunar, erfiða fjárhagsstöðu OR vegna fjárfestinga í jarðvarmavirkjunum og takmörkuð jákvæð áhrif álvera á íslenska hagkerfið vegna lágs raforkuverðs og erlends eignarhald sigldu stóriðjustefnunni í strand.

2. Friðlýsing Langasjávar og hluta Eldgjár varð að veruleika og svæðin urðu hluti af Vatnajökulsþjóðgarði.

3. Öðrum áfanga Rammaáætlunar lauk með tillögum sem gera meðal annars ráð fyrir tuttugu svæðum í verndarflokk, þar á meðal Þjórsárverum, Jökulsá á Fjöllum, efsta hluta Tungnaár, Markarfljóti, Djúpá og Hólmsá, Kerlingafjöllum, Bitru, Grændal og Gjástykki. Ekki tókst að leggja málið fyrir Alþingi fyrir áramót eins og til stóð.

4. Orkuveita Reykjavíkur dældi affallsvatni frá Hellisheiðarvirkjun niður í sprungur með þeim afleiðingum að þúsundir smáskjálfta mældust og einn stór sem reyndist 3,8 á Richter. Hvergerðingar mótmæltu og lagaprófessor taldi að taka þyrfti til skoðunar hvort manngerðir jarðskjálftar brytu gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar og Mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi heimilis.

5. Alþingi staðfesti lög um olíuleit og olíuvinnslu án umræðu um umhverfisáhrif. Lögin gera ekki ráð fyrir mengunargjöldum þrátt fyrir mikla losun gróðurhúsalofttegunda.

6. Árósasamningurinn um umhverfisvernd og mannréttindi var leiddur í lög. Samningurinn var undirritaður 1998 og síðan þá hefur fullgilding hans beðið.

7. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um sorpbrennslur sem reyndist áfellisdómur yfir vanrækslu í stjórnsýslu umhverfismála til fjölda ára.

8. Fjöldi hreindýra drapst í girðingum við Flatey á Mýrum og Velferð búfjár og Náttúruverndarsamtök Austurlands stóðu vaktina og beittu sér fyrir úrbótum í þessu sorglega máli.

9. Í september skrifuðu fjármálaráðherra og innanríkisráðherra undir viljayfirlýsingu um eflingu almenningssamgangna á höfuborgarsvæðinu. Ætlunin var að verja milljarði króna af kolefnisgjaldi til verkefnisins. Tillaga fjármálaráðuneytisins í fjárlögum 2012 gerði hins vegar ráð fyrir einungis 150 milljónum, en sú upphæð hækkað í 350 milljónir í meðförum Alþings.

10. Kastljós kom upp um mikla mengun frá álþynnuverksmiðju Becromal á Akureyri þegar vítissótamengað vatn fór í sjóinn. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins viðurkenndi að forsvarsmenn verksmiðjunnar hefðu lengi vitað að hreinsunarbúnaður hennar virkaði ekki sem skyldi. Hann hætti störfum skömmu síðan.

Frú forseti, forsætisráðherra og biskup

2011-12-28T13:37:00.000Z

Árið 2012 verður merkilegt í jafnréttisbaráttunni hér á landi fyrir þær sakir að þá munu konur gegna embættum forsætisráðherra, forseta og biskups. Ég fullyrði þetta í ljósi fréttar Stöðvar 2 um að margar konur séu nefndar til sögunnar sem næsti biskup. Þessar eru nefndar: Arnfríður Guðmundsdóttir, Sigríður Guðmarsdóttir, Jóna Hrönn Bolladóttir og Agnes M. Sigurðardóttir. Þetta eru allt konur sem gæfu kristnum aukið tilefni til að vera stoltir af kirkjunni sinni. Og auðvitað velur þjóðkirkjan sér konu sem biskup, annað væri pínlega vandræðalegt. Eða hversu margar konur hafa verið biskupar lútersku kirkjunnar hér á landi í nærri 500 ára sögu hennar? Ekki ein einasta. Case closed.

Nokkrar hafa verið nefndar sem mögulegir forsetaframbjóðendur á næsta ári, t.d. Salvör Nordal og Ragna Árnadóttir. Hópur græningja hefur haft áhuga á að hvetja umhverfisverndarsinna til framboðs til forseta næsta vor og þar eru fleiri konur nefndar en karlar. Að mínum dómi kemur eiginlega ekki annað til greina en að ráðdeildarsöm, hófsöm og íhugul kona taki við búinu á Bessastöðum þegar fjórða glystímabili Ólafs Ragnars lýkur. Ekki svo að skilja að karlinn hafi verið alslæmur, síður en svo. En hann er óneitanlega einn af tákngervingum áranna þegar við urðum af aurum apar. Endurnýjun á Bessastöðum er því eitt af mörgum skrefum sem þessi þjóð þarf að taka í átt til andlegrar endurhæfingar.

2012 verður því ár frúarinnar.

Álveri þvingað upp á þjóðina

2011-12-22T17:33:00.005Z

Forstjóri HS Orku sagði í fréttum Rúv að í kjölfar niðurstöðu sænsks gerðardóms þurfi fyrirtækið að sjá Norðuráli fyrir 150 megavöttum í fyrstu tvo áfanga fyrirhugaðs álvers í Helguvík. Um 70-80 megavött geti fengist með stækkun Reykjanesvirkjunar en afgangurinn komi frá Eldvörpum og Krísuvík. Norðuráli virðist þannig hafa tekist, með aðstoð sænsks gerðardóms, að þvinga HS Orku til að spilla þessum svæðum fyrir enn eitt álverið í andstöðu við hagsmuni útivistarfólks á höfuðborgarsvæðinu og ferðaþjónustu á Reykjanesskaga. Og forsvarsmenn Norðuráls virðast staðráðnir í að þvinga þessu álveri upp á þjóðina þrátt fyrir að það sé í beinni andstöðu við efnahagslega hagsmuni hennar. Þannig hvatti starfshópur iðnaðarráðherra um erlenda fjárfestingu til dæmis nýverið til að ekki yrði sóst sérstaklega eftir frekari erlendri fjárfestingu til nýrra álvera, meðal annars vegna þess hún væri ekki ákjósanlega fyrir íslenskt efnahagslíf vegna einhæfni í atvinnulífinu. En auðvitað er efnahagsleg velferð íslensku þjóðarinnar ekki ofarlega á forgangslista forsvarsmanna Norðuráls, þeir fá borgað fyrir að gæta efnahagslegrar velferðar Century Aluminum.

En hverju er fórnað með virkjunum í Eldvörpum og Krísuvík? Fjölmörg ferðaþjónustufyrirtæki skipuleggja dagsferðir á suðvesturhorni landsins og samkvæmt upplýsingum frá Markaðsstofu ferðamála á Suðurnesjum og landverði komu að jafnaði um eitt þúsund manns á dag í Seltún í sumar. Samkvæmt könnun Markaðsstofu ferðamála á Suðurnesjum starfa þar um 1.600 manns allt árið í ferðaþjónustu og fjölgar í 2.100 yfir sumarið. Það eru 15% af vinnuafli á Suðurnesjum. Hætt er við að framkvæmdir í Eldvörpum og Krísuvík myndu draga verulega úr aðdráttarafli svæðisins, t.d. væri hálendisupplifun í Reykjanesfólkvangi úr sögunni.

Eins og segir í umsögn nátttúruverndarhreyfingarinnar um drög að þingsályktunartillögu um Rammaáætlun þá eru Eldvörp einstök gígaröð sem myndaðist eftir lok síðasta jökulskeiðs. Fara þarf allt austur til Lakagíga til að finna sambærilega gígaröð. Í umsögninni var lagt til að Eldvörp yrðu tekin úr orkunýtingarflokki og sett í svokallaðan biðflokk, meðal annars vegna óvissu um sjálfbærni virkjunarinnar sem stafaði ekki síst af nálægð við Svartsengisvirkjun. Sveifluháls fellur líka í orkunýtingarflokk samkvæmt Rammaáætlun. Náttúruverndarhreyfingin lagði til að svæðið yrði fært í verndarflokk: ,,Ein fallegasta perlan á Reykjanesskaganum er Móhálsadalur milli Sveifluháls og Núpshlíðarháls. Ein vinsælasta gönguleið svæðisins, Ketilstígur, liggur upp frá Seltúni og inn á Sveifluhálsinn, fram hjá Arnarvatni og niður í dalinn. … Þetta svæði er afar heppilegt til náttúruskoðunar og útivistar enda býður það upp á stórbrotið landslag. … Krýsuvíkursvæðið er tvímælalaust eitt merkasta hverasvæði landsins.“

Þetta eru svæðin sem Norðurál vill fórna til að afla í mesta lagi fjórðungs þeirrar orku sem álver í Helguvík þarfnast. Að mínum dómi hafa forsvarsmenn Norðuráls nú úr tveimur kostum að velja. Þeir geta haldið áfram baráttu sinni við að þvinga álveri upp á þjóðina, auka efnahagslega áhættu íslenska hagkerfisins og fórna náttúruverðmætum á Reykjanesskaga. En þeir gætu líka sýnt smá manndóm, fallið á sverðið og viðurkennt að kostnaður þeirra við illa undirbúna uppbyggingu álvers í Helguvík er tapað fé.

Borgarfyrirtæki vill Bitru úr vernd

2011-11-14T21:35:00.000Z

Í drögum að umsögn Orkuveitu Reykjavíkur um drög að þingsályktunartillögu um Rammaáætlun er lagt til að Bitra verði færð úr verndarflokki í biðflokk. Við í stjórn Landverndar sendum frá okkur yfirlýsingu af þessu tilefni þar sem við lýsum óánægju okkar með þetta og hvetjum borgarfulltrúa til að hafa áhrif á umsögn fyrirtækisins í þá veru að Orkuveitan lýsi yfir stuðningi við tillögu um að Bitra falli í verndarflokk Rammaáætlunar.

Það er óskiljanlegt að Orkuveita Reykjavíkur ætli að halda áfram að berja höfðinu við stein í þessu máli. Ekki síst í ljósi álits Skipulagsstofnunar um Bitruvirkjun þar sem segir að virkjunin sé ekki ásættanleg vegna verulegra neikvæðra og óafturkræfra áhrifa á landslag, útivist og ferðaþjónustu: ,,Um er að ræða lítt snortið, fjölsótt útivistarsvæði í nágrenni þéttbýlis/höfuðborgarsvæðisins og býr svæðið yfir stórbrotnu landslagi sem m.a. einkennist af fjölbreyttri hveravirkni. Fyrirhuguð Bitruvirkjun myndi breyta landslagsásýnd þess lítt raskaða svæðis í ásýnd iðnaðarsvæðis. … Stofnunin telur að í ljósi þess yrði ferðaþjónusta og útivist eins og hún er stunduð í dag samkvæmt framlögðum gögnum ekki lengur möguleg innan áhrifasvæðis virkjunarinnar.“

Verðmæti þessa svæðis er líklega stórlega vanmetið í almennri umræðu. Ég vann með ungum útlendingum í sumar sem komu hingað til lands til að vinna sjálfboðaliðastörf. Þau fóru tvær ferðir til að skoða náttúru Íslands á meðan þau dvöldu hérna, aðra á Gullfoss og Geysi og hina í Reykjadal fyrir ofan Hveragerði, í næsta nágrenni við Bitru (Ölkelduháls). Þau sögðu að Reykjadalur hefði verið hápunktur ferðarinnar, enda hefur hann upp á að bjóða heitan læk og mikla litadýrð (Hér er hægt að skoða myndir af svæðinu). Ég fæ ekki skilið hvers vegna Orkuveita Reykjavíkur sér ekki sóma sinn í að falla frá því að skemma svæðið með orkunýtingu þarna í næsta nágrenni. Ekki síst eftir að komið hefur í ljós að uppbygging orkuvinnslu á Hellisheiði hefur verið of hröð og ágeng. Nú er mál að linni.

Bæjarstjórn Hveragerðis, undir stjórn Sjálfstæðismanna, hefur sent sýnt borgarstjórn Reykjavíkur gott fordæmi með sinni umsögn. Þar segir meðal annars: ,,Sérstaða svæðisins felst í ómetanlegri náttúru og nálægðinni við þéttbýlið á suðvesturhorni landsins. Ósnortin útivistarsvæði í næsta nágrenni Reykjavíkur og nágrennis fækkar stöðugt og því verða þau sem eftir standa stöðugt verðmætari. Með verndun Bitru og Grændals gefst ómetanlegt tækifæri til að mynda samfellt verndarsvæði sem gefur glögga mynd af jarðhita og náttúru á háhitasvæðum enda sýnir sífelld aukning ferðamanna á svæðinu að eftirspurn er eftir upplifun eins og þeirri sem þarna stendur til boða.“

Þetta er ekki flókið verk fyrir borgarfulltrúana – bara copy og paste og senda þetta svo inn á rammaaaetlun.is fyrir miðnætti á föstudag.

(Pistillinn birtist fyrst á dv.is 9.11.2011).

Stóriðjustefna á síðustu dropunum

2011-11-08T14:16:00.001Z

Slétt 56% aðspurðra segjast hlynnt stofnun þjóðgarðs á miðhálendi Íslands, tæp 18% eru andvíg hugmyndinni en rúm 26% taka ekki afstöðu samkvæmt könnun sem Gallup gerði fyrir íslensk náttúruverndarfélög. Niðurstaðan kemur ekki á óvart því að fjöldi kannana hefur sýnt fram á vaxandi stuðning almennings við náttúru- og umhverfisvernd. Að mínu mati eru tvær megin ástæður fyrir auknum stuðningi almennings við þessi sjónarmið: Annars vegar andstaða við áframhald stóriðjustefnu og hins vegar augljósir vaxtarmöguleikar í ferðaþjónustu.

Líklega hefur andstaða við stóriðjustefnuna aukist að undanförnu vegna hinnar miklu efnahagslegu áhættu sem henni fylgir. Nú þegar eru 80% raforku seld stóriðju og þess vegna erum við nú þegar komin í þá stöðu að setja öll eggin í sömu körfuna. Eðlileg krafa um ráðdeild í efnahagsmálum hlýtur þess vegna að leiða til endaloka stóriðjustefnunnar. Auk þess er að renna upp fyrir flestum að efnahagsleg áhrif álvera hafa verið ofmetin. Í nýútgefinni Orkustefnu fyrir Ísland segir t.d. að árið 2009 hafi sjávarafurðir numið tæpum 30% af nettóútflutningi vöru og þjónustu, ferðaþjónusta tæpum 15% en ál og kísiljárn einungis tæpum 14%. Það er mjög lágt hlutfall miðað við þá fjárbindingu sem liggur í álverum og virkjunum, svo ekki sé minnst á þær fjárhagsábyrgðir og náttúrufórnir sem þjóðin hefur tekið á sig. Nýleg skýrsla Landsvirkjunar um efnahagsleg áhrif af rekstri og arðsemi fyrirtækisins til ársins 2035 vekur einnig athygli á því hversu litlum efnahagslegum ávinningi stóriðjustefnan hefur skilað. Hér er nokkur dæmi:

,,Enn sem komið er hafa Íslendingar ekki náð að skapa raunverulega rentu af sinni auðlind.“

,,Þetta sýnir vel að þrátt fyrir stærð fyrirtækjanna sjálfra eru rekstraráhrif stóriðju á innlent hagkerfi fremur takmörkuð ef orkusalan er undanskilin, eða sem nemur um 0,2% að meðaltali á ári til hækkunar á hagvexti til ársins 2035.“

,,Ein og sér leggur framleiðsla málma, þ.e. stóriðjan, aðeins um 1,7% til landsframleiðslunnar við núverandi aðstæður, sem endurspeglar fyrst og fremst þá staðreynd að innlend framleiðsluþáttanotkun þessara fyrirtækja fyrir utan raforku er mjög takmörkuð.“

,,Og þar sem sú stefna hefur lengi verið ríkjandi hérlendis að selja raforku mjög nærri kostnaðarverði, sem m.a. endurspeglast í sögulegri lágri arðsemi Landsvirkjunar. … Séu þessar náttúruauðlindir raunverulegar auðlindir fyrir landið ætti það að endurspeglast í hárri arðsemi fyrirtækisins og arðgreiðslum. Ef arðsemin er í lægri kanti þess sem þekkist í almennum atvinnurekstri bendir það til þess að auðlindarenta sé annað hvort ekki til staðar eða renni til orkukaupans með lágu orkuverði.“

Á sama tíma og stóriðjustefnan á undir högg að sækja er mikill vöxtur hlaupinn í ferðaþjónustu. Reiknað er með að 75-100 þúsund fleiri erlendir ferðamenn sæki Ísland heim í ár en á liðnu ári og að þeir verði alls um 600.000. Gjaldeyristekjur af aukningunni einni gætu orðið um 30 milljarðar króna. Flest bendir til að ferðamönnum muni fjölga enn á næstu misserum, enda völdu bæði Lonely Planet og National Geographic Ísland nýverið mest spennandi ferðastað á komandi ári. Áhrif þessa á ferðaþjónustuna kunna að verða mikil. Jónas Kristjánsson skrifaði um þetta nýverið: ,,Að baki hvalrekanna er feiknarleg undiralda, sem mun skila sér í tugmilljörðum króna á næsta ári. Síðan verður eftirleikur, sem mun endast í fjölmörg ár. Fundin er atvinnugrein, sem mun standa undir aukinni atvinnu þjóðarinnar næstu árin. Án risavaxinna fjárfestingarskulda.“

Viðbrögð erlendra ferðamanna sem hingað koma draga heldur ekki úr væntingum þjóðarinnar til ferðaþjónustu. Morgunblaðið tók til dæmis nýverið viðtal við Jean De Lafonteine, 75 ára gamlan bandarískan ferðamann sem hefur ferðast til 62 landa. Vitnisburður hans undirstrikar hvers konar perla þetta land okkar er: ,,Íslensk náttúra er hreint út sagt ótrúleg. Fossarnir eru alveg sérstaklega fallegir. Ég hef séð marga fossa í Bandaríkjunum, en þeir jafnast ekkert á við fossana hér á Íslandi. Landslagið er stórbrotið og ég held að það sé mjög erfitt að komast í tæri við sambærilegar náttúruperlur og finna má hér á Íslandi annars staðar í heiminum.“

Íslenska fræðasamfélagið er nú á fullu að greina verðmætin sem felast í þessum náttúruperlum sem Jean De Lafonteine talar um. Ég sat til dæmis nýverið fróðlegan fyrirlestur Önnu Dóru Sæþórsdóttur, dósents við ferðamálafræði Háskóla Íslands, sem fjallaði um náttúru og ferðaþjónustu. Hún staðfesti að náttúran er helsta aðdráttarafl ferðamannalandsins Íslands. Samkvæmt könnun sem var gerð 2010 nefna 88% erlendra ferðamanna að náttúra Íslands hafi haft áhrif á ákvörðun um Íslandsferð að sumarlagi og 51% nefndu öræfin. Samkvæmt upplýsingum Ferðamálastofu frá 2008 ferðast 40% erlendra ferðamanna inn á hálendið.

Anna Dóra vakti athygli á að takmarkaðar rannsóknir hafi verið gerðar á áhrifum virkjana á ferðaþjónustu og að ferðaþjónustan hafi ekki mótað sér stefnu um það hvernig hún vilji nýta landið og til hvaða markhópa hálendið eigi að höfða. Á sama tíma er lagt til í drögum að rammaáætlun að jarðhitavirkjun verði reist við Hágöngur á miðju hálendinu með tilheyrandi raflínum og vegagerð. Í nýlegu meistaraverkefni Victoriu Frances Taylor við Háskóla Íslands er vakin athygli á að íslensk víðerni minnkuðu um 68% á tímabilinu 1936 til 2010. Víðerni hálendisins eru því ekki óþrjótandi auðlind eins og sumir halda.

Á sama tíma og það rennur upp fyrir þjóðinni hversu dýrmæt auðlind náttúran er þá höktir stóriðjustefnan á síðustu dropunum. Stjórnmálamenn í öllum flokkum þurfa að taka tillit til þess og gæta betur að náttúruverndarsjónarmiðum, t.d. við afgreiðslu þingsályktunartillögu um Rammaáætlun.

Græn framfaramál á Alþingi

2011-10-23T14:36:00.003Z

Nýverið hafa þingmenn lagt fram á Alþingi tvö frumvörp og eina þingsályktunartillögu sem stuðla að framförum á sviði umhverfismála. Frumvörpin og tillögurnar fjalla um refsingar fyrir náttúruspjöll, frumkvæðisskyldu stórnvalda í að upplýsa um umhverfismál og stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs. Þá er ónefnd þingsályktunartillaga um eflingu græna hagkerfisins sem bíður umfjöllunar hér þar til síðar.

Þingsályktunartillaga um Höfsjökulsþjóðgarð gerir ráð fyrir að umhverfisráðherra verði falið að vinna að stofnun þjóðgarðs árið 2013. Innan þjóðgarðsins yrði jökullinn sjálfur og aðliggjandi svæði, t.d. Þjórsárver og Kerlingafjöll. Einnig er hvatt til þess að litið verði til Austari-Jökulsár og Vestari-Jökulsár sem hluta af þjóðgarðinum. Þessi tillaga er mjög góð og verði hún samþykkt er þjóðin komin skrefinu nær að eignast hálendisþjóðgarð sem samanstæði af Hofsjökulsþjóðgari, Vatnajökulsþjóðgarði og Friðlandinu að fjallabaki. Slíkur þjóðgarður hefur verið baráttumál náttúruverndarhreyfingarinnar um langt skeið.

Frumvarp til breytinga á lögum um upplýsingarétt um umhverfismál er lagt fram í kjölfar úttektar umhverfisnefndar Alþingis sem farið var í eftir að upp komst um díoxínmengun frá sorpbrennslustöðvum. Frumvarpið leggur skyldur á herðar stjórnvöldum að hafa frumkvæði að því að veita óumbeðnar upplýsingar og viðvaranir vegna mengunarhættu. Þetta er mikið framfaramál og til að mynda í anda ályktunar Félags umhverfisfræðinga frá því í febrúar á þessu ári: ,, Félagið minnir einnig á mikilvægi frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar vegna mengunarhættu. Frumkvæðisskyldan hefur verið staðfest af Mannréttindadómstól Evrópu sem túlkar 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu á þann hátt að stjórnvöldum beri skylda til að upplýsa íbúa um mengun sem geti hugsanlega haft áhrif á líf og heilsu svo íbúar geti tekið upplýsta ákvörðun um búsetu á menguðum svæðum.“

Í frumvarpi um refsingar fyrir náttúruspjöll er lagt til að refsingar fyrir akstur utan vega verði hertar. Lagt er til að þegar stórfelld spjöll verða á náttúrunni skuli beita sektum að lágmarki 250.000 kr. eða fangelsi allt að fjórum árum. Einnig verður heimilt að gera upptæk ökutæki sem eru notuð til aksturs utan vega . Með þessu er dómstólum fengið aukið rými til að beita harðari viðurlögum við alvarlegustu tilfellum akstur utan vega. Það er fagnaðarefni, enda alveg ljóst að stjórnsýsla umhverfismála hér á landi hefur verið allt of rög við að beita refsingum til að sporna við brotum á náttúru- og umhverfisverndarlöggjöfinni.

Það er rétt að hrósa þeim þingmönnum sem eru flutningsmenn þessara tillagna. Þeir eru í stafrófsröð:

Atli Gíslason, Álfheiður Ingadóttir, Birgitta Jónsdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Skúli Helgason, Þór Saari, Þráinn Bertelsson og Þuríður Backman.

(Pistillinn var fyrst birtur á dv.is 23.10.2011).

Össur, Kolbrún og Helen Lovejoy

2011-10-20T14:35:00.000Z

Í hvert skipti sem eitthvað bjátar á í þáttunum um Simpsons fjölskylduna þá hrópar Helen Lovejoy stundarhátt: ,,Won´t Somebody PLEASE Think of the Children.“ Nú hafa þau Kolbrún Bergþórsdóttir blaðamaður og Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra tekið upp sama hátt, nema hvað að þeim virðist umhugaðra um sum börn en önnur og æpa: ,,Í guðs bænum vill einhver hugsa um broddborgarabörnin.“ Þetta kyrja þau í hvert sinn sem einhver vogar sér að gagnrýna ráðningar vina og vandamanna í mikilvægar stöður á vegum hins opinbera.

Í morgun birtist pistill eftir Kolbrúnu í Morgunblaðinu sem er greinilega skrifaður af nokkurri vandlætingu. Ó, þessi fáfróði og stjórnlausi skríll: ,,Í íslensku samfélagi stendur yfir stöðug leit að hugsanlegum skúrkum. Það er mjög tilviljanakennt hver verður fyrir valinu. Yfirleitt er það bara einhver sem þykir liggja vel við höggi. Páll Magnússon er fórnarlamb októbermánaðar. Ekki er ljóst hver sök hans er nema menn telji það glæpsamlegt athæfi að vera framsóknarmaður og hafa unnið með fyrrverandi ráðherrum flokksins.“

Og svo: ,,Því miður er það of oft þannig að látið er undan þeim sem skrækja hvað hæst án þess að hafa skynsamlegan málstað með sér. … Og þótt stjórnarþingmenn og bloggkórar taki undir með honum sýnir það ekki heldur að upphrópanirnar séu byggðar á skynsamlegum rökum. … Stjórn Bankasýslunnar og Páll Magnússon eiga ekki að láta lýðskrumara og bullara raska ró sinni.“
Ef Kolbrúnu er svona umhugað um sæmd og heiður Páls Magnússonar þá hefði henni verið nær að eyða þessum fáu orðum í að færa rök fyrir skoðun sinni. Kolbrún hefði til dæmis getað reynt að færa rök fyrir því að ráðningin stæðist 6. gr. laga um Bankasýslu ríkisins, stjórnsýslulög og eigendastefnu ríkisins í fjármálafyrirtækjum. En hún velur leið þess sem á í vök að verjast í rökræðunni og reynir í örvæntingafullri tilraun að smána andstæðinginn: lýðskrumari – bullari – skrækja – athyglissjúkur – arfavitlaus - bloggkórar!

Kolbrún hefur áður æpt til varnar broddborgarabörnum. Þá hafði Árni Mathiesen ráðið fyrrverandi aðstoðarmann dómsmálaráðherra í starf héraðsdómara þótt hann væri ekki talinn meðal hæfustu umsækjenda. Þá skrifaði Kolbrún í 24 stundir: ,,Umræðan á Íslandi verður mjög oft harðskeytt, persónuleg og gróf. … Það er erfitt að ætla að annað en að hamagangurinn í fjölmiðlum og á bloggi stafi af því að Þorsteinn er sonur Davíðs Oddssonar.“ Þremur árum síðar féll dómur í Hæstarétti sem staðfesti að ráðningin stóðst ekki lög. Í dómi Hæstaréttar sagði ekkert um faðerni.

Svo skemmtilega vill til að Össur Skarphéðinsson hefur af sömu tilefnum hrópað í anda Helen Lovejoy: ,,Í guðs bænum vill einhver hugsa um broddborgarabörnin.“ Nú nýverið sagði hann Pál Magnússon grátt leikinn í Bankasýslumálinu og í máli Þorsteins Davíðssonar sagði Össur: ,,Sem pólitískur faðir sem á börn sem eru að vaxa úr grasi þá renna mér til rifja þær hörðu árásir sem Þorsteinn Davíðsson sætir út af því einu að hann er sonur föður síns.“ Út af því að hann er sonur föður síns? Nei, Össur, þetta hafði ekkert með það eða börnin þín að gera. Ráðningin var gagnrýnd vegna þess að dómsmálaráðherra hafði brotið stjórnsýslulög. Þú ert ekki bara ,,ráðherraræfill á plani“ eins og þú orðar það sjálfur – þú ert ráðherraræfill á frekar lágu plani.

(Pistillinn var fyrst birtur á dv.is 20.10.2011)

Svör Orkuveitu Reykjavíkur

2011-10-19T14:29:00.000Z

Ég sendi forsvarsmönnum Orkuveitu Reykjavíkur (OR) opið bréf á fimmtudag með spurningum um eitt og annað tengt jarðvarmavirkjunum á Hellisheiði. Þeir voru snarir í snúningum og svör bárust síðar sama dag. Þau eru birt í heild sinni neðst á síðunni. Ég geri eftirfarandi athugasemdir við svörin og mun senda OR fleiri spurningar sem vöknuðu við lestur þeirra:

1. Í svari OR segir að ekki sé hægt að útiloka neikvæð áhrif framkvæmda við fyrirhugaða Suðvesturlínu á vatnsból höfuðborgarsvæðisins, einungis draga úr líkum á þeim. OR metur það sem sagt sem svo að sala á raforku til álvers í Helguvík sé það mikilvæg að vatnsbólum höfuðborgarsvæðisins sé fórnandi.
Ég spurði OR hvort þessi afstaða til Suðvesturlína stangaðist ekki á við svohljóðandi umsögn fyrirtækisins um fyrirhugaða þjónustumiðstöð við Þríhnúkagíg: ,,Höfuðborgarbúar mega ekki missa vatnsból sín og er hætt við að ekki verði aftur snúið í kjölfar mengunarslyss á svæðinu.“ Í svari OR segir meginmun á þessum áformum þann að Suðvesturlína skapi tímabundna áhættu en þjónustumiðstöðin langvarandi áhættu. Ég ætla að spyrja OR um það hvar þessi línu sé dreginn, þ.e. hversu tímabundin framkvæmd þurfi að vera til að áhættan sé talin ásættanleg. Ætli hún sé dregin með stöðluðum matsaðferðum eða persónulegu mati starfsmanna OR?

2. Ég spurði OR hvort að í umhverfismati hefði verið gert ráð fyrir jarðskjálftum vegna niðurdælingar á vatni á Hellisheiði og ég spurði hver bæri fjárhagslega ábyrgð ef tjón hlytist af þessum manngerðu jarðskjálftum. Í svarinu segir að um þetta hafi ekki verið fjallað í umhverfismatinu og að án nánari athugunar á því treysti OR sér ekki til að kveða upp úr um bótaskyldu vegna hugsanlegs tjóns af skjálftunum. Í kvöldfréttum Rúv kom fram að hvorki Viðlagatryggingar né OR telja sér skylt að greiða tjón af völdum þessara jarðskjálfta.

3. Í þriðja lagi spurði ég um brennisteinsvetnismengun frá Hellisheiði og um möguleg áhrif hennar á heilsu almennings á höfuðborgarsvæðinu, tæringu málma og endingartíma raftækja. OR svarði því til að vísindafólk innan OR hefði kynnt sér niðurstöður rannsókna á heilsufarsáhrifum brennisteinsvetnis í andrúmslofti og niðurstöður þeirra bentu til að ekki væri hætta á heilsutjóni vegna brennisteinsvetnis í þeim styrk sem það er í á höfuðborgarsvæðinu og að hið sama gildi um ástand raftækja. Tæknimenn RÚV virðast annarrar skoðunar ef marka má frétt RÚV frá 11. desember 2008. Einnig virðist ályktun OR ekki í fullu samræmi við niðurstöður meistaraprófsrannsókna við Háskóla Íslands um heilsufarsáhrif loftmengunar sem benda til aukinnar astmalyfja og hjartalyfja í tengslum við aukna brennisteinsvetnismengun. Ég ætla óska eftir upplýsingum um hvaða rannsóknir vísindamenn OR byggja sínar ályktanir á og ítreka spurningu mína um afstöðu OR til áhrifa brennisteinsvetnis á málma, t.d. á fasteignum.
Ég spurði líka hversu mikil aukning yrði á brennisteinsvetnismengun með tilkomu 90 megavatta virkjunar sem var gangsett nýverið og með tilkomu fyrirhugaðra virkjana í Hverahlíð og við Gráuhnúka. Í svari OR segir að mengunin muni aukast um 40% með nýgangsettri virkjun en þar segir ekkert um hinar virkjanirnar. Ég þarf að ganga á eftir því svari.
Fram kemur í svari OR að með loftgæðamælistöðvum OR í Hveragerði og Norðlingaholti hafi styrkur brennisteinsvetnis mælst undir sólarhringsheilsuverndarmörkum frá ársbyrjun 2010 og fram á mitt ár 2011. OR tekur ekki fram í svari sínu að styrkur brennisteinsvetnis mældist nokkrum sinnum yfir sólarhringsheilsuverndarmörkum í Reykjavík í mælistöðinni við Grensásveg, t.d. árið 2010 en þá fór styrkur brennisteinsvetnis tvisvar yfir mörkin. Þetta kemur t.d. fram Í umsögn Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur um virkjun við Gráhnúka.
Þá segir í svar OR að fyrirtækið sé nú að þróa aðferð til hreinsunar brennisteinsvetnis úr útblæstri. Við þetta vaknar spurningin hvers vegna OR notast ekki við þá tækni sem þegar er til og hefur verið notuð við að hreinsa brennisteinsvetni úr útblæstri, t.d. í Bandaríkjunum, Japan og á Ítalíu. Gæti verið að OR hafi ekki efni á að beita slíkri tækni vegna þess hve orka frá Hellisheiðavirkjun er seld á lágu verði til stóriðju?

4. Í fjórða lagi spurði ég hvort nýgangsett 90 megavatta virkjun á Hellisheiði væri ekki offjárfesting í ljósi þess að engin eftirspurn væri eftir þeirri orku sem hún framleiðir. Og ég spurði hversu mikil áhrif þessi offjárfesting hefði haft til hækkunar á orkuverði til almennings. OR svaraði því til að þessi orka væri þegar seld. Í ljósi fréttar á heimasíðu OR um að rafmagnið frá Sleggjunni fari að mestu til Norðuráls á Grundartanga þá ætla ég að forvitnast um það hjá OR hvað átt er við með þessu orðalagi.

Svör Orkuveitu Reykjavíkur í heild sinni:

1. Eins og fram kemur í umsögn OR um Suðvesturlínur stendur fyrirtækinu langt í frá á sama um framkvæmdirnar. Þrátt fyrir þær mótvægis- og öryggisaðgerðir, sem OR leggur til í umsögninni, er ekki hægt að útiloka neikvæð áhrif framkvæmdanna á vatnsbólin, einungis draga úr líkum á þeim.

Sá meginmunur er á áformum um Suðvesturlínur og við Þríhnjúka að hin fyrrnefnda skapar tímabundna áhættu fyrir vatnsverndarsvæðin. Áform um uppbyggingu ferðaþjónustu við Þríhnúka fyrir hundruð þúsunda gesta á ári með tilheyrandi umferð er viðvarandi og hugsanlega sívaxandi áhætta.
Í umsögn um mat á umhverfisáhrifum Suðvesturlína kom Orkuveita Reykjavíkur fram með tilmæli um að gerðar yrðu strangar umhverfiskröfur við framkvæmdina. Í áformum um Suðvesturlínu er gert ráð fyrir að flytja línu af brunnsvæði vatnsverndar, sem er augljóslega viðkvæmasti hluti hvers vatnsverndarsvæðis, yfir á fjarsvæði. OR taldi það kost þrátt fyrir hina augljósu áhættu af framkvæmdinni.
Ábendingar OR voru þessar:
a) Öll tæki séu skoðuð m.t.t. leka í samræmi við þá skoðun sem OR lætur framkvæma á tækjum sem notuð eru á vatnsverndarsvæðum. Þessi skoðun sé framkvæmd af viðurkenndri skoðunarstöð.
b) Eftirlit sé með tækjum sem notuð eru á vatnsverndarsvæði á framkvæmdatíma, og skýr heimild að vísa tækjum af svæðinu uppfylli þau ekki kröfur um mengunarvarnir.
c) Sérútbúin olíuáfyllingarsvæði verði skilgreind á vatnsverndarsvæðum og sé frágangur vegna lekavarna i samráði við heilbrigðiseftirlit. Engin meðhöndlun olíuvara verði leyfð utan þessara svæða, strangt eftirlit verði með olíuflutningum um vatnsverndarsvæði og ekki flutt meira i hverri ferð en þörf er á.
d) Aðilar hafi tiltæk mengunarvarnarsett við framkvæmdir og fylgi leiðbeiningum um viðbrögð við mengun, LBQ-240.
e) Eftirlit sé með annarri umferð á slóðum innan vatnsverndarsvæðis á framkvæmdatíma og gerðar ráðstafanir til að hindra óviðkomandi umferð.
f) Setja skýrar reglur um hámarkshraða ökutækja á vatnsverndarsvæðum.
g) Tilnefndur verði tengiliður frá OR gagnvart framkvæmdaeftirliti á framkvæmdatíma og tryggt að tengiliður sé ávallt upplýstur um allt það sem Iýtur að vatnsvernd.
Þá var á því hnykkt að tryggt þyrfti að vera að grunnvatni stafaði ekki hætta af galvanhúð á möstrum.
Í áliti Skipulagsstofnunar um umhverfismatið segir meðal annars:
Stofnunin leggur áherslu á ítarlegt samráð Landsnets við viðkomandi heilbrigðiseftirlit og bendir á að Landsnet sem framkvæmdaraðili ber ábyrgð á fyrirhuguðum framkvæmdum og að þeim öryggis- og mótvægisaðgerðum sem fyrirtækið boðar í matsskýrslu verði fylgt í hvívetna sem og eftirliti. Í því sambandi vill Skipulagsstofnun sérstaklega nefna mikilvægi þess að framkvæmdir á grann- og brunnsvæðum fari ekki fram á tímabilinu frá byrjun nóvember til loka mars, tekið verði mið af reglugerðarákvæðum um bann við geymslu hættulegra efna innan viðkomandi vatnsverndarsvæða, að virkt eftirlit verði haft með ástandi vinnutækja og að línuslóðir verði lokaðar almennri umferð. Þá þurfi að tryggja að efnasamsetning galvanhúðar mastra verði prófuð í verksmiðju framleiðanda af viðurkenndum eftirlitsaðila og að fyrir liggi staðfest vottun hans.

2. Það er þekkt að niðurdæling og aukinn vatnsþrýstingur í sprungukerfum minnkar núningsviðnám í brotflötum bergsins þannig að það losnar um þá spennu, sem byggst hefur upp í berginu með þeim afleiðingum að smáskjálftar myndast. Almennt er talið að þessir manngerðu skjálftar séu við okkar aðstæður ekki líklegir til þess að leysa úr læðingi stærri skjálfta og að tíðni slíkra smáskjálfta muni með tímanum verða svipuð þegar jafnvægi kemst á og áður en dæling hófst.
Niðurdæling niður fyrir grunnvatnsstrauma á svæðinu er skilyrði, sem sett er í starfsleyfi virkjunarinnar. Ekki var fjallað um hugsanlega smáskjálftavirkni við mat á umhverfisáhrifum eða í starfsleyfinu. Án nánari athugunar á því, treystir OR sér ekki til að kveða upp úr um bótaskyldu vegna hugsanlegs tjóns af skjálftunum. Rétt er að benda á að OR er ekki kunnugt um að neinn skjálfti, sem rekja má til niðurdælingarinnar, hafi verið af þeim styrk í byggð að fasteignir, sem uppfylla kröfur byggingareglugerðar, ættu að verða fyrir tjóni.
Rétt er að benda á að Orkustofnun vinnur nú, að frumkvæði iðnaðarráðuneytisins, að minnisblaði um skjálftahviðurnar, sem orðið hafa á Hellisheiði frá því um miðjan september. Það gæti legið fyrir á morgun.

3. OR hefur sett upp loftgæðamælistöðvar í Hveragerði og á Norðlingaholti. Þær eru nú í umsjá Heilbrigðiseftirlits Suðurlands. Frá því ársbyrjun 2010 fram á mitt ár 2011 hefur styrkur brennisteinsvetnis í þessum mælistöðvum verið undir 24 klst. heilsuverndarviðmiði samkvæmt reglugerð nr. 514/2010 um styrk brennisteinsvetnis í andrúmslofti. Það er 50 míkrógrömm á rúmmetra andrúmslofts (µg/m3). Viðmið Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar er 150 µg/m3.
Brennisteinsvetni frá jarðgufuvirkjunum eykst í hlutfalli við aukin afköst. 90 megavatta aflaukning Hellisheiðarvirkjunar mun því að öðru óbreyttu auka útblástur brennisteinsvetnis frá virkjuninni um u.þ.b. 40%. Rétt er þó að geta þess að tilhneiging er til þess á Hengilssvæðinu að það dragi úr magni jarðhitagastegunda í gufunni eftir því sem líður á nýtinguna.
Vísindafólk innan OR hefur kynnt sér niðurstöður rannsókna á heilsufarsáhrifum brennisteinsvetnis í andrúmslofti. Niðurstöður þeirra benda ekki til að hætta sé á heilsutjóni vegna brennisteinsvetnis í þeim styrk sem það er í á höfuðborgarsvæðinu. Hið sama gildir um ástand raftækja.
OR á nú í samstarfi við fært vísindafólk í því skyni að þróa aðferð til hreinsunar brennisteinsvetnis úr útblæstri. Markmiðið er að uppfylla ákvæði reglugerðar 514/2010 frá umhverfisráðuneytinu, um styrk brennisteinsvetnis.

4. Orka sú sem OR framleiðir í Sleggjunni, nýrri 90 MW aflstöð við Hellisheiðarvirkjun, er þegar seld með bindandi langtímasamningi, sem gerður var áður en ákveðið var að ráðast í framkvæmdirnar.
Eftirlit með verðlagningu á sérleyfisstarfsemi OR (dreifing raforku og hitaveita) er í höndum Orkustofnunar og iðnaðarráðuneytis. Löngu tímabærar verðhækkanir OR á orku hafa hlotið skoðun hjá þessum aðilum.

(Pistillinn var fyrst birtur á dv.is 19.10.2011)

Jarðskjálftar, vatnsvernd, offjárfesting og mengun

2011-10-13T14:26:00.000Z

Opið bréf til forsvarsmanna Orkuveitu Reykjavíkur.

Undanfarna daga hefur talsvert verið fjallað um fyrirtækið í fjölmiðlum. Í kjölfarið hafa eftirfarandi spurningar vaknað og óska ég eftir svörum við þeim eins fljótt og auðið er:
1. Orkuveita Reykjavíkur (OR) telur að framkvæmdir við fyrirhugaða þjónustumiðstöð við Þríhnúkagíg og starfsemi hennar feli í sér óviðunandi hættu á mengun grunnvatns og vatnsbóla höfuðborgarsvæðisins. Í umsögn OR segir meðal annars: ,,Höfuðborgarbúar mega ekki missa vatnsból sín og er hætt við að ekki verði aftur snúið í kjölfar mengunarslyss á svæðinu.“ Þó ég þekki ekki möguleg áhrif fyrirhugaðra framkvæmda við Þríhnúka og hafi ekki myndað mér skoðun á þeim þá vil ég þakka OR fyrir sýndan vilja til að gæta fyllstu varúðar í umgengni um vatnsverndarsvæði Reykjavíkur í þessu tilfelli. Það er virðingarvert.
Í ljósi þessarar umsagnar vaknar sú spurning hvort núverandi stjórn OR hafi aðra afstöðu en fyrri stjórn til fyrirhugaðra framkvæmda við nýja Suðvesturlínu um vatnsverndarsvæði Reykjavíkur? Rétt er að minna á að í umsögnum við mat á umhverfisáhrifum Suðvesturlínu töldu Heilbrigðiseftirlit Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis og umhverfis- og samgöngusvið Reykjavíkurborgar að fyrirhuguð framkvæmd gæti haft áhrif á vatnsból þrátt fyrir öryggiskröfur og mótvægisaðgerðir. Það var þeirra mat að framkvæmdir og rask sem fylgdu uppbyggingu og þjónustu við fyrirhugaðar háspennulínur svo nærri vatnsbólum myndu óhjákvæmilega tefla vatnverndarsvæði höfuðborgarinnar í hættu.
Ég spyr því í ljósi afstöðu OR til framkvæmda við Þríhnúkagíg hvort fyrirtækið hafi sömu afstöðu til fyrirhugaðra framkvæmda við Suðvesturlínu, þ.e. að þær feli í sér óviðunandi hættu á mengun vatnsbóla höfuðborgarsvæðisins?

2. Niðurdæling á vatni á Hellisheiði hefur valdið miklum fjölda jarðskjálfta sem náð hafa styrkt allt að 3,5 á Richter. Ég spyr eins og bæjarstjórn Hveragerðis gerði nýverið: Gerði OR ráð fyrir þessum afleiðingum niðurdælinga, t.d. í mati á umhverfisáhrifum? Einnig leikur mér forvitni á að vita hver beri fjárhagslega ábyrgð ef skemmdir verða af völdum þessara manngerðu jarðskjálfta, t.d. á húsum eða innanstokksmunum?

3. OR tók nýverið í gagnið nýja 90 megavatta virkjun á Hellisheiði. Hversu mikið mun brennisteinsvetnismengun á höfuðborgarsvæðinu aukast í kjölfarið að mati OR? Telur OR útilokað að langvarandi brennisteinsvetnismengun frá virkjunum fyrirtækisins á Hellisheiði kunni að hafa áhrif á heilsu almennings á höfuðborgarsvæðinu? Telur OR útilokað að langvarandi brennisteinsvetnismengun frá virkjunum fyrirtækisins á Hellisheiði kunni að valda tæringu á málmum, t.d. á fasteignum á höfuðborgarsvæðinu? Telur OR útilokað að langvarandi brennisteinsvetnismengun frá virkjunum fyrirtækisins á Hellisheiði geti dregið úr endingartíma raftækja á höfuðborgarsvæðinu?
Til stendur að reisa að minnsta kosti tvær aðrar virkjanir á vegum OR á Hellisheiði, þ.e. í Hverahlíð og við Gráuhnúka. Hvað mun brennisteinsvetnismengun á höfuðborgarsvæðinu aukast mikið með tilkomu þeirra að mati OR?

4. Fram hefur komið í fréttum að lítil not virðast vera fyrir þá orku sem nýgangsett 90 megavatta virkjun OR á Hellisheiði framleiðir. Hér virðist því vera um offjárfestingu OR að ræða, t.d. í túrbínum. Í ljósi þess að OR hefur hækkað verð á raforku og hita til almennings að undanförnu þá óska ég eftir áliti OR á því hversu mikil áhrif offjárfesting OR á Hellisheiði hefur haft á þróun orkuverðs til almennra notenda.
Kveðja,

Guðmundur Hörður Guðmundsson

(Pistillinn birtist fyrst á dv.is 13.10.2011).

Bankasýslan þvert á álit Umboðsmanns

2011-10-05T14:24:00.000Z

Helgi Seljan tók viðtal við Þorstein Þorsteinsson, stjórnarformann Bankasýslunnar, í Kastljósi kvöldsins og spurði hann meðal annars út í ráðningu Páls Magnússonar í starf forstjóra stofnunarinnar. Þar sagði Þorsteinn að Páll hefði sem aðstoðarmaður ráðherra verið nógu valdalítill í viðskiptaráðuneyti Finns Ingólfssonar og Valgerðar Sverrisdóttur til að hafa komið óflekkaður frá því starfi. Skömmu síðar komst Þorsteinn svo í þversögn við sjálfan sig þegar hann sagði Pál hafa verið svo valdamikinn í ráðuneytinu við setningu laga um fjármálamarkaðinn að það hefði talist til reynslu sem nægði til að uppfylla hæfisreglur um forstjóra bankasýslunnar. Valdamikill eða valdalítill? Það er greinilega spurning sem er enn ósvarað í huga stjórnarformannsins.

Hæfisreglan hljóðar svo í lögum um Bankasýslu ríkisins: ,,Stjórnarmenn og forstjóri skulu hafa haldgóða menntun auk sérþekkingar á banka- og fjármálum.“ Í viðtalinu sagði Þorsteinn: ,,Páll uppfyllir þau (hæfisskilyrði laga) í og með að hann hefur verið í viðskipta- og iðnaðarráðuneytinu og verið þar aðstoðarmaður og meðal annars heyrir nú fjármálamarkaðurinn undir það ráðuneyti og undirbúningur laga og slíkt er þar.“ Það er fróðlegt að skoða þessi orð í ljósi álits Umboðsmanns Alþingis í öðru umdeildu máli, þ.e. þegar Björn Bjarnason fól Árna M. Mathiesen að ráða fyrrverandi aðstoðarmann sinn í starf héraðsdómara. Um þá ráðningu sagði Umboðsmaður Alþingis meðal annars í áliti 30. desember 2008: ,,Ég dreg ekki í efa að reynsla úr slíku starfi aðstoðarmanns veiti innsýn í fjölmörg viðfangsefni sem getur komið að gagni í starfi héraðsdómara. Starf aðstoðarmanns ráðherra, þótt um sé að ræða dóms- og kirkjumálaráðherra, hefur hins vegar þá sérstöðu að það er fyrst og fremst pólitískt starf og aðstoð við ráðherra í stefnumörkun og ákvarðanatöku í einstökum málum en ekki starf embættismanns að úrlausn stjórnsýsluverkefna á hlutlægum og lögfræðilegum grundvelli.“ Í fljótu bragði fæ ég ekki betur séð en að niðurstaða stjórnarformannsins gangi þvert á álit Umboðsmanns Alþingis og samkvæmt því hefði stjórn Bankasýslu ríkisins ekki átt að meta störf Páls í ráðuneytinu sem grundvöll sérþekkingar á banka- og fjármálum.

Í góðu viðtali Stöðvar 2 við Þorstein fyrir skömmu sagði hann að það væri rétt að Páll hefði ekki skorað hæst umsækjenda á sviði menntunar og starfsreynslu. En: ,,Hann stóð sig mjög vel í viðtölum, kom vel fyrir og fékk mjög góð meðmæli.“ Þessi rökstuðningur er vel þekktur við pólitískar ráðningar, t.d. beitti Árni Páll Árnason honum þegar hann réð Runólf Ágústsson í stöðu umboðsmanns skuldara. Runólfur sá sóma sinn í að segja starfinu lausu í kjölfar mikillar gagnrýni. Vonandi líður ekki á löngu þar til Páll Magnússon og Þorsteinn Þorsteinsson gera slíkt hið sama.

Að lokum hvet ég alla til að kynna sér þetta mál, m.a. á bankasysla.wordpress.com, og mótmæla þessari ráðningu, t.d. með því að senda formanni Bankasýslu ríkisins og Steingrími J. Sigfússyni fjármálaráðherra tölvupóst. Ekki virðist veita af ef marka má yfirlýsingar fjármálaráðherra í fjölmiðlum. Hann segist treysta því að Páll hafi verið ráðinn á faglegum forsendum og að fjármálaráðherra beri enga ábyrgð á stofnuninni: ,,Nú er það þannig að hún er ekkert í mínum höndum. Þannig var um málið búið með lögum héðan frá alþingi að bankasýslan starfar alveg sjálfstætt og ráðherra má ekki og á ekki hafa nein áhrif á daglegan rekstur og störf þar.“ Samt sem áður segir í 2. gr. laga um Bankasýsluna að fjármálaráðherra skipi stjórn stofnunarinnar og: ,,Ákveði fjármálaráðherra í undantekningartilvikum að beina tilmælum til stjórnar stofnunarinnar um tiltekin mál getur stjórnin tjáð ráðherra afstöðu sína til þeirra áður en við þeim er orðið.“

Fjármálaráðherra er varla slík gunga og drusla (svo hans eigin orðséu notuð) að hann þori ekki að eiga orðastað við stjórnarformann Bankasýslu ríkisins.

(Pistillinn birtist fyrst á dv.is 5.10.2011).

Var hæfasti umsækjandinn ráðinn forstjóri Bankasýslunnar

2011-10-01T13:14:00.003Z

Í gær var tilkynnt að stjórn Bankasýslu ríkisins hefði ráðið Pál Magnússon í starf framkvæmdastjóra stofnunarinnar. Bankasýslan er ríkisstofnun með sjálfstæða stjórn sem heyrir undir fjármálaráðherra. Formaður stjórnarinnar er Þorsteinn Þorsteinsson sem vann áður hjá Búnaðarbanka Íslands.

Samkvæmt frétt Morgunblaðsins árið 2000 valdi Valgerður Sverrisdóttir, þá viðskiptaráðherra, Þorstein til að taka að sér forystu viðræðunefndar bankans í sameiningarviðræðum sem stóðu þá yfir við Landsbankann. Þorsteinn gegndi starfi yfirmanns verðbréfasviðs Búnaðarbankans. Þetta gekk ekki eftir vegna andstöðu bankaráðs Búnaðarbankans við afskipti viðskiptaráðherra af málinu. Þessi litla frétt bendir til að það hafi ríkt sérstakt traust milli Valgerðar og Þorsteins.

Pólitískur aðstoðarmaður Valgerðar á þessum tíma var Páll Magnússon, sá hinn sami og Þorsteinn Þorsteinsson hefur nú valið til að gegna starfi forstjóra Bankasýslu ríkisins. Spurningin hlýtur að vakna hvort Páll hafi notið þessara tengsla þegar hann sótti um og fékk stöðu forstjóra Bankasýslu ríkisins. Það hlýtur líka að vera eðlilegt að spyrja hvort að einstaklingur sem gegndi starfi aðstoðarmanns viðskiptaráðherra á þeim tíma sem grunnurinn að efnahagslegu hruni Íslands var lagður skuli nú vera ráðinn forstjóri stofnunar sem fer með eignarhlut ríkisins í fjármálafyrirtækjum.

En hver veit, kannski var Páll hæfasti umsækjandinn af þeim fjórum sem sóttust eftir starfinu. Ég veit ekki hver starfsreynsla og menntun hinna þriggja er. En það tekur ekki langan tíma að finna afrekaskrá Páls Magnússonar sem hann birti á netinu þegar hann bauð sig fram til formanns Framsóknarflokksins árið 2009. Samkvæmt henni er Páll með BA próf í guðfræði og meistarapróf í opinberri stjórnsýslu frá Háskóla Íslands. Starfsreynsla Páls er bundin við opinber störf tengd Framsóknarflokknum.

Ég ætla ekki að fella neinn dóm en vona að fjölmiðlar skoði málið og gangi úr skugga um að hæfasti umsækjandinn hafi verið ráðinn í þetta mikilvæga starf.

Pétur Blöndal: Óskynsamlegt að bæta við álverum.

2011-09-26T23:18:00.000Z

Viðskiptalífið virðast loksins vera að komast niður á jörðina í umræðunni um álver. Fyrr á þessu ári voru einungis 4,1% forsvarsmanna stærri fyrirtækja þeirrar skoðunar að mesta tækifærið til verðmætasköpunar væri falið í ,,áliðnaði/stóriðju“, Landsvirkjun leitar að minni og fjölbreyttari kaupendum að raforku og nú nýverið hafa talsmenn viðskiptalífsins á Alþingi einnig kveikt á perunni. Að minnsta kosti sagði Pétur Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, í þingræðu nýverið: ,,Ég tel að álið sé orðið það stór hluti af efnahagslífi Íslands að það sé ekki endilega skynsamlegt að bæta við. Álútflutningurinn er orðinn töluvert meiri en sjávarútvegurinn og þá er komin ákveðin áhætta.“

Hér á landi er rúm 80% af framleiddri raforku seld til stóriðju, þar af að lang mestu leyti til álvera. Verði tvö álver reist til viðbótar, t.d. á Bakka og í Helguvík, þá fer hlutfallið í 90%. Auðvitað sér allt sæmilega skynsamt fólk að það stuðlar ekki að efnahagslegu öryggi þjóðarinnar að selja 80 eða 90% raforkuframleiðslunnar til einnar atvinnugreinar. Forhertustu ritstjórar, fréttastjórar, sveitarstjórnarmenn og þingmenn munu engu að síður halda áfram að krefjast fleiri álvera, þótt það gangi augljóslega gegn heildarhagsmunum þjóðarinnar.

Ísland er í 12. sæti á lista yfir stærstu álframleiðsluþjóðir heimsins. Og þá er ekki miðað við höfðatölu heldur heildarframleiðslu. Við framleiddum um 780.000 tonn árið 2009, sem er tæplega helmingi minna en álframleiðsla í Bandaríkjunum, sem er sú fimmta mesta í heimi. Verði tvö álver reist til viðbótar hér á landi má gera ráð fyrir að við færum langleiðina með að verða jafnokar Bandaríkjamanna í álframleiðslu og færum eflaust fram úr þjóðum eins og til að mynda Indverjum. Maður þarf ekki að vera tryggingastærðfræðingur eins og Pétur Blöndal til að átta sig á að slík þróun felur í sér hagstjórnarlegt harakiri fyrir 330.000 manna þjóð.

Fyrirlestur Al Gore og Sigúrdar Ærark

2011-09-18T14:23:00.000Z

Það kannast líklega margir við að hafa daufheyrst við brunabjöllum. Við tökum ekki alltaf sjálfkrafa til fótanna þegar slíkar bjöllur gjalla. En við erum öllu líklegri til að bregðast við ef slökkviliðsmaður lægi á glugga og segði okkur að við hefðum mjög skamman tíma til að forða okkur út úr brennandi húsi. Og öll myndum við bregðast við ef við sjáum reyk, hvað þá eld.

Sömu sögu er ekki að segja af viðbrögðum við loftslagshlýnun, en á þeim vettvangi höfum við gengið í gegnum þessi þrjú stig viðvörunar. Skýrslur IPCC hafa verið brunabjöllur í gegnum tíðina og vísindamenn hafi nú legið á glugga um nokkurt skeið og varað okkur við hættunni. Upp á síðkastið höfum við svo bæði séð eld og reyk í formi þurrka, flóða, skógarelda, hækkunar sjávarborðs o.s.frv. En samt sitjum við sem fastast og virðumst síður en svo líkleg til að bregðast við aðsteðjandi vá.

Al Gore skipulagði vefútsendingu í liðinni viku sem var ætlað að vekja heimsbyggðina til vitundar um alvarlegar afleiðingar loftslagsbreytinga og hvetja til aðgerða til lausna á vandanum. Útsendingin hófst á fyrirlestri í Mexíkó og svo var haldið vestur á bóginn og sami fyrirlestur fluttur í hverju tímabelti þar til Al Gore flutti síðasta fyrirlesturinn í New York sólarhring síðar. Ísland var meðal viðkomustaða og það var Sigurður Eyberg, verkefnastjóri Garðarshólma, sem flutti fyrirlesturinn á íslensku frammi fyrir heimsbyggðinni (eða Sigúdurd Ærark eins og hann var kynntur af Renee Zellweger).

Það er skemmst frá því að segja að Sigúrdurd Ærark stóð sig með stakri prýði, enda ekki við öðru að búast af manni sem er bæði umhverfisfræðingurinn sem fyrstur reiknaði vistspor Íslendinga og söngvara Deep Jimi&the Zep Creams, bestu hljómsveitar íslenkrar tónlistarsögu. Hér er hægt að skoða upptöku af fyrirlestrinum. Ballið byrjar á 6:15.

Video streaming by Ustream

Græningja á Bessastaði 2012

2011-09-13T14:04:00.000Z

Forsetakosningar næsta sumar gefa íslenskum græningjum sögulegt tækifæri til að sameinast á pólitískum vettvangi. Ég geri ráð fyrir því að Ólafur Ragnar láti staðar numið eftir sextán ár á Bessastöðum.

Ólafur hefur eins og aðrir forsetar staðið sig vel á sumum sviðum en verr á öðrum. Sjálfur hef ég verið ánægður með frammistöðu hans í umræðu um loftslagsmál og hann virðist hafa komist í persónulegt samband við merkilega vísindamenn á því sviði. Ég var líka ánægður með ákvörðun hans í Icesave málinu og tel að þar hafi hann sýnt fram á mikið pólitískt innsæi. En forsetinn hefur verið óþarflega sólginn í pólitísk vígaferli eins og nýleg dæmi sanna og þörf hans fyrir athygli erlendra fjölmiðla hefur stundum verið á mörkum hins hlægilega. Á vettvangi umhverfismála hafa ýkjusögur hans af óþrjótandi íslenskri jarðorku farið töluvert í taugarnar á mér og áhugi hans á loftslagsmálum virðist stundum hafa verið meiri í orði en á borði. Svo eru það dansspor Ólafs í kringum gullkálfinn í góðærinu sem eru auðvitað ein og sér fullgild ástæða til að hann hverfi af Bessastöðum næsta sumar. Þjóðin þarf á því að halda að aðalleikarar bankabólunnar hverfi af vettvangi viðskipta og stjórnmála.

Þess vegna geri ég ekki ráð fyrir öðru en að nýr forseti íslenska lýðveldisins verði kosinn næsta sumar. Og í því liggur mikið tækifæri fyrir íslenska græningja til að koma málstað umhverfisverndar, hófsemdar og aukins lýðræðis á framfæri. Ef græningjar halda vel á spilunum gætu kosningarnar haft samskonar áhrif á málstað umhverfisverndar og kjör Vigdísar Finnbogadóttur hafði á málstað kvennréttindasinna á sínum tíma.

En um hvern gætu íslenskir græningjar sameinast sem frambjóðanda? Auðvitað koma fjölmargir til greina en í fljótu bragði koma þessi nöfn upp í hugann: Þóra Ellen Þórhallsdóttir, Katrín Fjeldsted, Ómar Ragnarsson og Guðmundur Páll Ólafsson. Hverjum gleymi ég?

Röng ályktun ráðuneytis um áhrif Kárahnjúkavirkjunar

2011-09-07T13:57:00.000Z

Spár vísindamanna um að lífríki Lagarfljóts myndi hnigna með tilkomu Kárahnjúkavirkjunar eru að rætast. Rannsóknir Veiðimálastofnunar um mitt sumar sýndu fram á að tífalt fleiri fiskar veiddust í fljótinu áður en virkjunin var byggð og veiðibændur segja að þar hafi aldrei veiðst jafnlítið af fiski og nú.

Ástæðan fyrir þessu er sú að Jökulsá á Dal var veitt í Lagarfljót með tilkomu Kárahnjúkavirkjunar. Við það hefur grugg aukist svo mikið að það hefur neikvæð áhrif á fæðu fisksins og sumir telja jafnvel að hann rati ekki lengur upp fljótið vegna þess. Rúv sagði í kvöld að óttast væri að fiskurinn lifði þessar breytingar ekki af.

Í kjölfar frétta Rúv af málinu ákvað ég að skoða hvað var sagt um Lagarfljótið í mati á umhverfisáhrifum og úrskurðum áður en Kárahnjúkavirkjun var byggð. Matsskýrsla Landsvirkjunar frá árinu 2001 reyndist sannspá: ,,Með veitu Jökulsár á Dal úr Hálslóni yfir til Lagarfljóts versna lífsskilyrði og göngufæri fyrir fiska í Lagarfljóti.“ Í skýrslunni kom fram að magn svifaurs myndi fjór- til fimmfaldast vegna þessa, vatnið myndi kólna um 0,5°C yfir sumarið og að aukning á svifaur gæti hamlað göngu fiska um fljótið. Þannig lá ljóst fyrir að lífríki Lagarfljóts væri ein af mörgum fórnum sem færa yrði fyrir Kárahnjúkavirkjun.

Þann 1. ágúst árið 2001 lagðist Skipulagsstofnun gegn byggingu Kárahnjúkavirkjunar vegna umtalsverðra umhverfisáhrifa og ófullnægjandi upplýsinga. Samkvæmt þágildandi lögum hefði niðurstaða Skipulagsstofnunar komið í veg fyrir að virkjunin yrði reist. Landsvirkjun varð því að kæra niðurstöðu stofnunarinnar til umhverfisráðherra til að fá henni hnekkt. Ráðuneytið fékk málið því til umfjöllunar 4. september og kvað upp úrskurð 20. desember þar sem úrskurður Skipulagsstofnunar var felldur úr gildi.
Það er fróðlegt að lesa þann kafla úrskurðar umhverfisráðherra sem fjallar um áhrif Kárahnjúkavirkjunar á Lagarfljót. Á meðan matsskýrsla Landsvirkjunar lýsti því hvernig lífsskilyrði og göngufæri fyrir fiska myndi versna þá fullyrti umhverfisráðuneytið annað í úrskurði: ,,Vegna eðlis Lagarfljóts og lífríkis þess er það mat ráðuneytisins að breytingar á svifaur muni ekki valda miklum áhrifum á lífríki vatnsins.“ Það sem ég fæ ekki skilið eftir lesturinn er hvernig umhverfisráðuneytið gat komist að annarri niðurstöðu í þessum efnum en vísindamenn sem eru sérfræðingar á sviði vatnalíffræði. Ég fann til dæmis ekki vísanir í neinar rannsóknir sem gátu gefið ráðuneytinu ástæður til að draga fyrri niðurstöður í efa.

Í ljósi nýjustu upplýsinga hlýtur ráðuneytið að þurfa að svara því hvernig það komst að þeirri niðurstöðu að áhrif Kárahnjúkavirkjunar á lífríki Lagarfljóts yrðu ekki mikil.

Virkjanafréttir 8 - Verndarfréttir 3

2011-09-01T21:33:00.002Z

Í gær var vika liðin frá því að iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra kynntu drög að þingsályktunartillögu um vernd og nýtingu náttúrusvæða (rammaáætlun). Af því tilefni gerði ég könnun á því hvernig fjölmiðlar hafa fjallað um tillöguna. Ég skoðaði aðalsjónvarpsfréttatíma Rúv og Stöðvar 2 og renndi í gegnum Fréttablaðið og Morgunblaðið.

Fréttastofa Stöðvar 2 sagði flestar fréttir af tillögunum, eða fimm. Í frétt kvöldið sem tillögurnar voru kynntar var sagt frá niðurstöðunum og m.a. rætt við fulltrúa náttúruverndarsamtaka. Ef ég flokka hverja frétt í verndarfrétt eða virkjanafrétt eftir áherslum sem koma fram í fréttinni, þá var staðan þarna 1-0 fyrir verndarfréttir. Daginn eftir sagði Stöð 2 frá meintu tjóni Orkuveitu Reykjavíkur vegna þess að Bitra var sett í verndarflokk. Staðan orðin 1-1. Mánudagurinn var á svipuðum nótum með frétt af meintu tjóni Landsvirkjunar vegna þess að Norðlingaölduveita var sett í verndarflokk og á þriðjudaginn var fyrrverandi ráðherra Framsóknarflokksins fenginn í viðtal til að segja þjóðinni hvað Norðlingaölduveita hefði lítil umhverfisáhrif. Þarna var fréttastaðan orðin 3-1 fyrir virkjanafréttir. Síðasta frétt fréttastofu Stöðvar 2 af tillögunum var síðan flutt á miðvikudag, en þá fékk þjóðin að fræðast um viðbrögð formanns landeigenda í Reykjahlíð sem var ekki sáttur við að Gjástykki skyldi falla í verndarflokk og sagði að svæðið yrði ekki friðlýst án hárra bóta. Lokastaða 4-1 virkjanafréttum í vil.

Fréttastofa Rúv sagði fjórar fréttir af tillögunum og það var greinilegt að á þeim bænum var dagskipunin að gæta hlutleysis. Á fyrsta degi voru tekin viðtöl við fulltrúa beggja fylkinga. Steindautt jafntefli. Sömu sögu var að segja á laugardag og sunnudag. Það var svo á mánudagskvöldið sem Rúv virðist hafa farið út af sporinu og fulltrúi Samorku fékk að lesa þjóðinni pistilinn án þess að mótvægis væri gætt. Lokastaðan hjá Rúv var því 1-0 virkjanafréttum í vil.

Fréttablaðið sagði einungis tvær fréttir af tillögunum. Í laugardagsblaði var niðurstaðan kynnt og rætt við fulltrúa náttúruverndarsamtaka. Á mánudag var síðan rætt við Orra Vigfússon sem óttast að lax- og sjóbirtingsstofnar hrynji ef virkjað verður neðst í Þjórsá. Óvænt úrslit hjá Fréttablaðinu: 2-0 fyrir verndarfréttir.

Morgunblaðið hóf sína fjögurra daga umfjöllun á jantefli í laugardagsblaðinu þar sem fjallað var um málið frá öllum hliðum. Næstu daga komust virkjanafréttir á sigurbraut með fréttum um afstöðu orkufyritækja og virkjana sinnaðra þingmanna og sveitarstjórnarmanna. Endanleg úrslit á síðum Morgunblaðsins voru 3-0 virkjanafréttum í hag.

Rúv fór næst því að gæta jafnræðis í fréttum af tillögunum en ritstjórn Morgunblaðsins og fréttastofa Stöðvar 2 virðast hafa lagt minni áherslu á hlutleysi í sinni umfjöllun, þar fengu skoðanir virkjanasinna mun meira vægi en náttúruverndarsinna. Fréttablaðið kom hins vegar á óvart með því að fjalla ekkert um afstöðu virkjanasinna.

Fréttavikunni lauk þannig með 8 virkjanafréttum gegn 3 verndarfréttum.

Virkjanakapphlaupið er hafið

2011-08-26T13:57:00.009Z

Finnur Sveinbjörnsson birti fróðlega grein í Fréttablaðinu í vikunni. Þar fjallar hann um skýrslu um efnhagsleg áhrif Landsvirkjunar sem birt var í sumar, framtíðarhorfu fyrirtækisins og um stöðu raforkuframleiðslu í landinu.

Finnur bendir á að Landsvirkjun sé stórskuldugt fyrirtæki vegna Kárahnjúkavirkjunar, en með mikla möguleika ef vel tekst til við að semja um hækkun orkuverðs til stóriðju á komandi árum. Það telur hann bestu leiðina til að auka arðsemi fyrirtækisins, enda sýni útreikningar í skýrslu Landsvirkjunar að eftir nokkur ár geti fyrirtækið greitt um 50 milljarða króna í arð og tekjuskatt ár hvert án þess að ráðast í frekari virkjanir.

En Landsvirkjun virðist hins vegar hafa mikinn áhuga á að ganga rösklegar til verks og tvöfalda orkuframleiðslu sína næstu fimmtán árin. Finnur bendir á að það hefði í för með sér meiri fjárfestingar og umsvif en margir átta sig á og það gæti orðið ávísun á enn eitt þensluskeiðið með tilheyrandi efnahagsvanda. Skynsamlegra væri að mati Finns að fara í uppbyggingu næstu þrjú til fimm árin og láta svo staðar numið. Hann leggur jafnframt til að framtíðar arðgreiðslur Landsvirkjunar renni í auðlindasjóð sem fjárfesti eingöngu erlendis. Ég get tekið undir allt þetta, nema hvað að mér þætti eðlilegra að arðurinn yrði notaður til að lækka skuldir ríkissjóðs og lækka skatta á almenna launþega.

Það sem vakti einna helst athygli mína í grein Finns var tilvitnun í Rögnu Árnadóttur, skrifstofustjóra Landsvirkjunar, í nýlegu útvarpsviðtali: ,,Að fólki finnist að Landsvirkjun sé framkvæmdaglöð. Jú, það getur hún vel verið. En Landsvirkjun er nú líka orkuframleiðandi og það er samkeppni um orkuframleiðslu þannig, að hérna, ef að við myndum hverfa af einu svæði, þá bara kemur einhver annar inn, þannig að það er náttúrulega í rauninni gallinn. Hvað náttúrufar snertir, þá er það auðvitað ákveðinn ókostur.“ Þarna segir Ragna hreint út að orkufyrirtækin séu á fullu í landnámi til að tryggja sér sem flesta virkjanakosti. Hinn augljósi ókostur við þetta er sá að það er enginn sem hefur heildarsýn á þessa hluti og enginn vinnur eftir vel skipulagðri áætlun. Hér er það bara frumskógarlögmálið sem gildir, fyrstur kemur fyrstur fær. Enda bendir Finnur á það í grein sinni að viðbúið sé að orkuframleiðendur bítist um vinnslusvæðin og hver þeirra vilji virkja sem hraðast og mest. Orð skrifstofustjóra Landsvirkjunar staðfesti að það sé fyllsta ástæða til að óttast þetta.

Við vitum hvernig fasteignamarkaðurinn þróaðist hér á landi síðustu ár fyrir hrun. Þá byggðu verktakar hver í kapp við annan og enginn hafði yfirsýn yfir raunverulega húsnæðisþörf í landinu. Afleiðingin varð bóla sem sprakk með hörmulegum efnahagslegum afleiðingum. Nú virðist stefna í sama farið hjá raforkuframleiðendum því samkvæmt tillögum að rammaáætlun verður hægt að ráðast í virkjanaframkvæmdir á næstu árum sem eru á pari við rétt tæplega þrjár Kárahnjúkavirkjanir.

Ekkert stjórnvald virðist líklegt til að greina möguleg heildaráhrif virkjanakapphlaupsins á hagkerfið. Enn ólíklegra er að eitthvert stjórnvald muni treysta sér til að taka í taumana. Hér stefnir því í enn eina efnahagslegu kollsteypuna.

Tölurnar á bak við tár orkufyrirtækjanna

2011-08-24T00:04:00.000Z

Samkvæmt drögum að þingsályktunartillögu um rammaáætlun er gert ráð fyrir að virkjanir á svæðum sem falla í orkunýtingarflokk geti framleitt 13.234 gígawattstundir. Fulltrúar orkufyrirtækjanna koma nú fram hver á fætur öðrum og lýsa yfir óánægju með niðurstöðuna þar sem of fá svæði hafi verið sett í orkunýtingarflokk (Sjá t.d. hér, hér og hér). Þeir fá orkuþörf sinni ekki fullnægt. En lítum á tölurnar á bak við tárin.

Hvað eru 13.234 gígawattstundir? Kárahnjúkavirkjun, hæsta grjótstífla Evrópu og ein sú stærsta í heiminum, framleiðir 4.600 gígawattstundir á ári. Samkvæmt tillögum iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra verður því hægt að reisa virkjanir á næstu árum sem jafnast á við rétt tæpar þrjár Kárahnjúkavirkjanir!

Orkuframleiðsla hér á landi var 16.900 gígawattstundir árið 2009 og hafði þá tvöfaldast á einungis fimm árum. Verði tillaga að rammaáætlun samþykkt óbreytt geta orkufyrirtækin næstum tvöfaldað orkuframleiðslu aftur á nokkrum árum!

Almenn notkun raforku eykst um 50 gígawattstundir á ári. Þannig að sú aukning á raforkuframleiðslu sem tillagan gerir ráð fyrir dugar fyrir almennri aukningu næstu 265 árin!

Ef þetta verður niðurstaðan þá mega orkufyrirtækin prísa sig sæl. Samt senda þau fulltrúa sína út á fjölmiðlaakurinn til að kvarta og kveina. Það ber ekki vott um mikinn sáttahug.

(Pistillinn birtist einnig á dv.is).

Kristján Már Unnarsson og gullmyllurnar

2011-07-06T23:49:00.008Z

Kristján Már Unnarssonar, fréttastjóri Stöðvar 2 og áhugamaður um verklegar framkvæmdir, var heldur yfirlýsingaglaður í frétt um Búðarhálsvirkjun í kvöld. Hann lauk fréttinni á þessari yfirlýsingu: ,,Hér er því að verða til enn ein gullmyllan í safni Landsvirkjunar."

Þetta er nokkuð merkileg yfirlýsing í ljósi upplýsinga sem voru áréttaðar núna nýverið í skýrslu um efnahagsleg áhrif af rekstri og arðsemi Landsvirkjunar til 2035 sem GAMMA vann fyrir Landsvirkjun. Þar segir á bls. 13: ,,Sú stefna hefur lengi verið ríkjandi hérlendis að selja raforku mjög nærri kostnaðarverði, sem m.a. endurspeglast í sögulegri lágri arðsemi LV. ... Ef arðsemi er í lægri kanti þess sem þekkist í almennum atvinnurekstri bendir það til þess að auðlindarenta sé annað hvort ekki til staðar eða renni til orkukaupans með lágu orkuverði."

Jón Kaldal, ritstjóri Fréttatímans, vakti athygli á lágri arðsemi Landsvirkjunar í leiðara í liðinni viku: ,,Það jákvæða við núverandi stjórn Landsvirkjunar er að stjórnendurnir gera sér augsýnilega grein fyrir miklum möguleikum fyrirtækisins og hyggjast ekki selja orkuna ódýrt eins og raunin var með forvera þeirra. Samningurinn við Alcoa vegna álversins í Reyðarfirði hættir ekki að vekja furðu."

En fréttastjóri Stöðvar 2 lætur staðreyndir ekki flækjast fyrir þegar hann flytur þjóðinni virkjanaboðskapinn: ,,Hér er því að verða til enn ein gullmyllan í safni Landsvirkjunar." Fjölmiðlar leika lykilhlutverk í samfélaginu með því að upplýsa almenning, vera vettvangur þjóðfélagsumræðu og veita aðhald þeim öflum sem vinna gegn almannahag. Í rannsóknarskýrslu Alþingis segir að íslenskir fjölmiðlar hafi ekki náð að rækja það hlutverk í aðdraganda bankahrunsins. Í skýrslunni segir að í aðdraganda bankahrunsins hafi fjölmiðlar átt stóran hlut í því hve umræða um fjármálafyrirtækin var bæði umfangsmikil og lofsamleg. Fyrrverandi forstöðumaður fréttasviðs Stöðvar 2 sagði fjölmiðlamenn á Stöð 2 hafa tekið þátt í því að tala markaðinn upp, enda smitaðir af stemningunni í samfélaginu.

Það er vonandi að fjölmiðlafólk hafi lært eitthvað af því sem miður fór í þeirra störfum í bankabólunni. En ég er þó hóflega bjartsýnn á það miðað við nýlega umfjöllun fjölmiðla um skýrslu Landsvirkjunar um framtíðarsýn fyrirtækisins. Fjölmiðlar voru svo lofsamlegir í umfjöllun sinni að meira að segja forstjóri Landsvirkjunar lýsti yfir undrun sinni í viðtali við Smuguna: ,,Sú hlið sem margir fjölmiðlar kusu að birta var mjög einhliða.“ Það er líklega kominn tími á naflaskoðun á ritstjórnum fjölmiðla þegar forstjóri Landsvirkjunar er farinn að kvarta yfir of lofsamlegri umfjöllun um fyrirtækið.

Iðnaðarráðherra sýni vilja í verki

2011-06-17T14:55:00.000Z

Iðnaðarráðherra ítrekar fyrri yfirlýsingar sínar í grein í Fréttablaðinu í gær um að hann telji óheppilegt að Orkustofnun hafi veitt leyfi fyrir sitt leyti til jarðhitarannsókna við Grændal á sama tíma og unnið er að sátt um virkjanamál á vettvangi Rammaáætlunar.

Það er ekki sterkt að orði kveðið í ljósi þess að ákvörðun Orkustofnunar gengur þvert gegn yfirlýsingu iðnaðarráðuneytisins frá því í maí á liðnu ári: „Engin stefnubreyting hefur orðið í iðnaðarráðuneytinu frá því að ráðherra lýsti yfir því í júlí 2007 að rannsóknarleyfi yrðu ekki gefin út á óröskuðum svæðum fyrr en niðurstaða Rammaáætlunar um verndun og nýtingu lægi fyrir.“ Að stofnun ráðuneytisins vinni þvert gegn stefnu ríkisstjórnarinnar og tefli sátt um virkjanamál í tvísýnu er í mínum huga annað og meira en óheppilegt.

Fram kemur í grein ráðherra að Orkustofnun telji sér skylt að veita leyfi til rannsókna út frá núgildandi lögum. Þá vaknar spurningin hvað fólst í áðurnefndri yfirlýsingu iðnaðarráðuneytisins. Gekk ráðuneytið ekki úr skugga um að Orkustofnun gæti framfylgt skýrri stefnu ráðuneytisins um að rannsóknarleyfi yrðu ekki gefin út á óröskuðum svæðum? Og hvers vegna var lögum eða reglugerðum ekki breytt til að framfylgja mætti stefnunni? Þessu þarf iðnaðarráðherra að svara.

Iðnaðarráðherra vísar í grein sinni til yfirlýsingar RARIK um að rannsóknarleyfi í Grændal verði ekki nýtt fyrr en Rammaáætlun liggi fyrir. Það kallar ráðherrann framlag RARIK til sáttar í málaflokknum. Það ber ekki vott um metnaðarfulla stefnu í náttúruvernd ef það á að vera komið undir stefnu orkufyrirtækja hverju sinni hvort vernda eigi svæði sem hafa verndargildi á heimsmælikvarða.

Grein iðnaðarráðherra er svar við grein minni sem birtist á netmiðlinum Vísi 15. júní síðastliðinn. Í lokaorðum ráðherra segist hann deila áhuga mínum á að Rammaáætlun verði leiðarljós inn í framtíðina sem skapi heildarsýn og sátt í viðkvæmum málaflokki. Ég efast ekki um að áhugi iðnaðarráðherra sé einlægur. Þess vegna verður hann að sýna vilja í verki, til dæmis með því að framfylgja eigin yfirlýsingum og koma í veg fyrir að Orkustofnun veiti fleiri rannsóknarleyfi á óröskuðum svæðum þangað til niðurstaða Rammaáætlunar liggur fyrir.

(Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu 17. júní 2011).

Á að slíta friðinn um Rammaáætlun?

2011-06-15T10:25:00.000Z

Það er alvarlegt þegar opinber stofnun afvegaleiðir umræðuna í samfélaginu til að víkja sér undan ábyrgð á eigin verkum. Orkustofnun birti nýverið tilkynningu þar sem segir að Landvernd rangtúlki leyfi sem Orkustofnun veitti til rannsókna við Grændal. Orkumálastjóri bætti um betur í viðtali við fréttastofu Ríkisútvarpsins og fullyrti að margir í þjóðfélaginu misskildu inntak rannsóknarleyfis: „Þetta er í raun ekki leyfi til framkvæmda heldur einkaleyfi til rannsókna og til að afla gagna um ákveðið svæði.“ Síðan er haft eftir orkumálastjóra að leyfi til rannsókna í Grændal nái hvorki til framkvæmda né jarðrasks.

Í umsókn um umrætt leyfi segir: „Hér með sækir Sunnlensk orka ehf. um rannsóknarleyfi að nýju til rannsókna á jarðhita, grunn- og yfirborðsvatni og borun holu í tengslum við hugsanlega vinnslu jarðhita í og við Grændal í Ölfusi.“ Í rannsóknaráætlun Sunnlenskrar orku segir á bls. 2: „Rannsóknir á svæðinu eru komnar á það stig að nauðsynlegt er að bora að minnsta kosti eina til tvær rannsóknarholur til að fá gleggri mynd af innri gerð jarðhitasvæðisins og kanna mögulega vinnslugetu þess.“ Í viðauka við áætlunina sem send var Orkustofnun 6. janúar 2011 var fallið frá rannsóknarholu við Dalaskarðshnúk en: „stefnt að því að stefnubora einungis við mynni Grændals til norðurs.“ Þann 10. maí veitti Orkustofnun sitt leyfi til rannsókna á jarðhita, grunnvatni, yfirborðsvatni og efnisnámum á rannsóknarsvæðinu. Fjallað er sérstaklega um jarðboranir í 6. grein leyfisins og í viðauka. Fullyrðingar Orkustofnunar um að rannsóknarleyfið hafi ekki falið í sér heimild af hennar hálfu til borana við Grændal, heldur einungis almennar heimildir til rannsókna, eru því í besta falli villandi lögfræðilegur orðhengilsháttur. Það sést svart á hvítu í gögnum málsins.

Í tilkynningu Orkustofnunar segir að leyfið raski á engan hátt þeirri vernd sem náttúru og umhverfi er tryggð með lögum. Það er líklega satt og rétt því Grændalur nýtur lítillar eða engrar verndar með lögum. Einu leyfin sem Sunnlensk orka þarf til að mega hefja boranir við Grændal eru umrætt rannsóknarleyfi Orkustofnunar og leyfi sveitarfélagsins. Rannsóknarleyfið er því miklu mikilvægara en Orkustofnun vill viðurkenna, það er fyrra skrefið af tveimur sem fyrirtækið þarf að taka til að geta hafið rannsóknarboranir við Grændal. Þess ber að geta að Náttúrufræðistofnun Íslands telur að svæðið eigi að njóta hámarksverndar enda með verndargildi á heimsvísu. Hversu auðvelt það reynist fyrirtækjum að komast inn á slíkt svæði til rannsóknarborana undirstrikar veika stöðu náttúruverndar hér á landi.

Fyrr á þessu ári veitti Orkustofnun leyfi til rannsókna í Gjástykki og síðastliðið sumar veitti stofnunin leyfi til rannsókna á vatnasviði Skaftár og Tungufljóts. Það var gert þrátt fyrir yfirlýsingu iðnaðarráðherra frá 2007 um að rannsóknarleyfi yrði ekki veitt í Grændal og yfirlýsingu iðnaðarráðherra 20. maí 2010 um að rannsóknarleyfi yrðu ekki gefin út á óröskuðum svæðum fyrr en niðurstaða rammaáætlunar lægi fyrir. Þessar yfirlýsingar virðast marklausar. Að minnsta kosti tekur Orkustofnun ekki mark á þeim. Iðnaðarráðuneytið þarf að svara því hvers vegna orð og efndir fara ekki saman í þessum efnum og það þarf að grípa til tafarlausra ráðstafana til að koma í veg fyrir að Orkustofnun veiti fleiri rannsóknarleyfi áður en vinnu við Rammaáætlun lýkur. Ekki nema að ætlun ráðuneytisins og Orkustofnunar sé að slíta friðinn um Rammaáætlun.

Áfangaskjal Stjórnlagaráðs um umhverfismál

2011-05-29T23:17:00.005Z

Stjórnlagaráð hefur lagt fram áfangaskjal um mannréttindakaflann, en í honum er að finna ákvæði um umhverfismál í greinum 21, 22, 23 og 24. Ég hef áður bloggað um þær tillögur sem Stjórnlaganefndin lagði fyrir Stjórnlagaráð og mér þótti heldur íhaldssamar. Þess vegna sendi ég ráðinu tillögur að breytingum.

Tillögur í áfangaskjali Stjórnlagaráðs virðast vel viðunandi. Í 21. grein segir að nýta beri náttúruauðlindir Íslands á sjálfbæran hátt. Þetta er mikilvægt ákvæði, sérstaklega í ljósi umgengni okkar við auðlindir lands og sjávar og umræðu um aukna og ósjálfbæra nýtingu jarðvarma.

Í 22. grein segir svo: ,,Náttúra Íslands er friðhelg. Hverjum og einum ber að virða hana og vernda. " Ég veit ekki alveg hvað mér finnst um svona ákvæði. Friðhelgi er sterkt orð samkvæmt orðabók: ,,friðlýstur, sem ekki má ráðast á; sem ekki má skemma eða hreyfa við." Þrátt fyrir að vera mikill stuðningsmaður náttúruverndar þá finnst mér þessi yfirlýsing óraunhæf. Eða er stjórnlagaráð að leggja til að ekki megi hreyfa við náttúru Íslands héðan í frá? Svo er skil ég ekki hvernig hægt er að kveða á um það í stjórnarskrá hvað hver og einn ber virðingu fyrir eða verndar. Restin af 22. grein hljóðar svo: ,,Nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar skal haga svo að þær skerðist ekki til langframa og réttur komandi kynslóða sé virtur. Öllum skal með lögum tryggður réttur á heilnæmu umhverfi, fersku vatni og óspilltri náttúru til lands, lofts og sjávar þar sem líffræðilegri fjölbreytni er viðhaldið og fyrri spjöll bætt eftir föngum. Almenningi er frjálst að fara um landið eins og lög leyfa." Þetta hljómar allt vel.

23. greinin hljóðar svo: ,,Stjórnvöldum ber að upplýsa almenning um ástand umhverfis og áhrif framkvæmda á það. Með lögum skal tryggja almenningi rétt til þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem hafa áhrif á umhverfið. Réttur almennings til aðildar að dómsmálum varðandi mikilvægar ákvarðanir um sameiginlegar auðlindir og umhverfi Íslands skal tryggður með lögum." Það var gott hjá Stjórnlagaráði að leggja til frumkvæðisskyldu stjórnvalda í þessum efnum. Það hefði ekki verið nóg að tryggja rétt almennings til upplýsinga þegar almenningur er yfirleitt grunslaus um mengun í umhverfi sínu. Orðalagið að tryggja rétt almennings til þátttöku í undirbúningi ákvarðana er heldur loðið og líklega ávísun á óbreytt ástand í þeim efnum. Ég hefði viljað sjá ráðið ganga lengra í lýðræðisátt í þessum efnum, t.d. með tillögu um íbúakosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur um stórframkvæmdir. Annað er í lagi að mínu mati.

24. greinin hljóðar svo: ,,Með lögum skal kveðið á um vernd dýra gegn illri meðferð og dýrategunda gegn útrýmingu. Við nýtingu dýrastofna og annars lífríkis skal gæta virðingar fyrir öllum lifandi verum." Þetta hljómar ágætlega, en sem fyrr velti ég því fyrir mér hvort hægt sé að krefjast þess í stjórnarskrá að borin sé virðing fyrir einhverju ákveðnu.

Eins og ég benti á í erindi mínu til Stjórnlagaráðs þá þætti mér eðlilegt að fjalla um mikilvægar meginreglur umhverfisréttarins í stjórnarskrá, t.d. mengunarbótaregluna og varúðarregluna. En ráðið hefur ákveðið að minnast ekki á þessi hugtök í áfangaskjalinu. Ráðið tekur heldur ekki undir tillögu mína um að gera t.d. hálendið eða ósnortin viðerni að griðasvæði með ,,forewer wild" ákvæði.

Í heildina litið sýnist mér Stjórnlagaráð vera á réttri braut þótt ég hefði viljað sjá það ganga lengra í einstaka ákvæðum.

Háværir talsmenn hófsemdar

2011-05-29T21:45:00.000Z

Ræða flutt á aðalfundi Landverndar 26.5.2011.

Ég sækist eftir því að verða formaður Landverndar vegna þess að á næstu misserum og árum mun reyna mjög á umhverfisverndarhreyfinguna í landinu og mig langar til að taka virkan þátt í því starfi. Atvinnuleysi, efnahagskreppa og verðhækkanir á auðlindum munu verða til þess að krafa um aukna nýtingu auðlindanna verður háværari. Fyrrverandi forsætisráðherra sló tóninn haustið 2008 þegar hann sagði að lausn efnahagsvandans væri að framleiða, framleiða, framleiða. Forstjóri Landsvirkjunar hefur lofað þjóðinni gulli og grænum skógum ef við bara, rétt sí svona, aukum raforkuframleiðslu í landinu um rúmlega helming á fimmtán árum. Hann lofar þjóðinni fjárfestingu upp á fimm milljarða bandaríkjadala, hagvaxtaráhrifum upp á ellefu prósent og um 10 þúsund störfum. Og rúsínan í pylsuendanum, sú sem á að sjá til þess að þjóðin geti ekki hafnað tilboði Landsvirkjunar: hagnaðurinn af raforkusölunni verður svipaður og hagnaður norska olíusjóðsins. En forstjóri Landsvirkjunar minnist ekkert á fórnir náttúruverðmæta, mikil verðbólguáhrif, ruðningsáhrif, tiltölulega litla verðmætasköpun stóriðjunnar, möguleg neikvæð áhrif á ferðaþjónustu, heldur ekki þær fórnir sem einstaklingar þurfa að færa með lífi og limum, ef sömu verkhættir verða viðhafðir og við Kárahnjúka.

Samtök atvinnulífsins hófu nýverið herferð undir slagorðinu ,,Atvinnuleiðin, leið uppbyggingar, framleiðslu og raunverulegra framfara“. Takið eftir – raunverulegra framfara. Já, þeir vita upp á sig sökina – þeir færðu þjóðinni óraunverulegar framfarir í áraraðir, en lofa nú og sárt við leggja að í þetta skiptið verði framfarirnar raunverulegar. Ég hlustaði á framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins svara fyrirspurnum á opnum fundi um stóriðjuframkvæmdir í Helguvík síðastliðið haust. Fram að því hélt ég að hjá Samtökum atvinnulífsins ynnu sérfræðingar með góða þekkingu á títtnefndum hjólum atvinnulífsins. Mig langar að vitna í ummæli Vilhjálms á þessum fundi: ,,Það var verið að framkvæma þarna fyrir annað hundrað milljónir á mánuði - þess vegna - og það er risin þarna grind. ... Síðan eru líka orkufyrirtækin sem voru þarna til staðar. Þau voru búin að gera samninga um orkusölu til álversins og túrbínur á leið til landsins, búið að panta þær og ganga frá því öllu saman. ... Og við fengum á fundi okkar ekki bara fulltrúa þessara fyrirtækja, heldur líka sjálfan forsætisráðherrann og fjármálaráðherrann og fullt af embættismönnum - og það var nú bara enginn af þessu góða fólki sem uppfræddi okkur um það að það væru einhver sérstök vandamál í veginum fyrir því að vera búin að klára allar hindranir og koma þeim úr vegi fyrir 1. nóvember 2009.“ Þá var spurt úr sal: ,,Trúðuð þið því?“ Og þá kom gullmolinn frá leiðtoga atvinnulífsins á Íslandi: ,,Trúðum við því. Ja, við höfðum bara mikinn áhuga á því að sjá þetta rísa." Samtök atvinnulífsins höfðu bara mikinn áhuga á að sjá þetta rísa. Háværar og oft ruddalegar kröfur Samtaka atvinnulífsins um uppbyggingu álvers í Helguvík voru sem sagt byggðar á áhuga, ekki vandaðri stefnumótun eða greiningu, ekki staðreyndum eða rannsóknum – bara áhuga, óskhyggju og kannski pínulítilli frekju. Og nú ætla þessir sömu menn að sannfæra þjóðina um að fylgja þeirra hugmyndum um raunverulegar framfarir. Afsakið, en keisarinn er ekki í fötum.

Krafan um fleiri virkjanir og stóriðju er sett fram af svo mikilli ákefð og tilfinningahita að það mætti ætla að við værum óiðnvædd og fátæk þjóð. En það er öðru nær. Þjóðin á miklar auðlindir sem ættu að gera okkur kleift að lifa hér góðu lífi án þess að leggja meira land undir virkjanir. Í nýrri raforkuspá Orkustofnunar segir að orkunotkun á mann hér á landi sé sú mesta sem þekkist í heiminum, við framleiðum fimm sinnum meiri orku en við þurfum til eigin nota og við erum meðal stærstu álframleiðenda heims - óháð höfðatölu. Sjávarauðlindin er gríðarstór, við framleiðum tíu sinnum meira af próteini en við neytum. Og við eigum gnógt af hreinu vatni og við eigum náttúru sem sífellt fleiri ferðamenn sækjast eftir að skoða. Á þessari gullkistu sitjum við, 300.000 manna þjóð. Sigurður Eyberg Jóhannsson, höfundur rannsóknar á vistspori Íslendinga, orðaði það svo að Íslendingar væru yfirstétt í hnattrænum skilningi. Hvers vegna er þá alltaf verið að reyna að telja okkur trú um að við séum fátæk þjóð í bráðavanda? Ástæðan er einföld, það þjónar hagsmunum ákveðinni afla að telja þjóðinni trú um að hana bráðvanti skyndilausn, helst í formi virkjana og stóriðju. Rétt eins og það þjónar hagsmunum annarra hópa sem selja okkur skyndilausnir að sannfæra okkur að við séum of feit, að við séum þunglynd eða ekki nógu falleg. Þeir sem græða á að selja skyndilausnir, þeir vinna hörðum höndum að því að búa til vandamál sem þeir einir geta leyst.

Hagfræðingar hafa bent á að hér þurfi að auka landsframleiðslu, en brýnna sé að finna leiðir til að auka framlegð. Það hefur lengi loðað við þjóðina að vilja magn frekar en gæði. Pabbi var lengi framkvæmdastjóri frystihúss í Vestmannaeyjum. Eftir að ég tók að sýna umhverfismálum áhuga þá sagði hann mér stundum sögur af því hvernig gengið var um fiskistofnana á árum áður. Lengst af réð það markmið eitt að að veiða sem allra allra mest. Þess vegna kom það fyrir að nokkur þúsund tonnum af fiski var landað dag eftir dag og allar bryggjur fylltust af fiski. Á einni loðnuvertíðinni fiskaðist óvenju vel og menn fylltu bryggju og hús af loðnu. Þá voru góð ráð dýr því enn barst fiskur að landi. Í hita leiksins lagði bæjarstjórinn til að ekið yrði með loðnuna í sundlaug bæjarins. Þetta var fyrir tíma Umhverfisstofnunar og heilbrigðiseftirlits, þannig að það kom í hlut góðs fólks að tala bæjarstjórann ofan af því að keyra loðnuna í laugina. Niðurstaðan varð sú að aka með loðnuna austur á eyju, þar sem henni var sturtað í slakka á túni austur af Urðunum svonefndu. Þetta verk hófu menn að kvöldlagi og voru að alla nóttina. Þegar birta tók af degi áttuðu menn sig fljótlega á því að slakkinn hafði fyllst á skömmum tíma og mest af loðnunni hafði runnið niður túnið og út í sjó aftur. Þannig bar kappið menn algjörlega ofurliði og verðmætum var kastað á glæ. Menn áttuðu sig á því síðar, að gæta þyrfti ráðdeildar og hófsemi við fiskveiðar, það var einfaldlega meira upp úr því að hafa. Gæði vörunnar urðu meiri og fiskurinn varð verðmætari. En það þurfti að hafa fyrir því að sannfæra menn um slíka forgangsröðun, og það voru ekki alltaf blíðuhótin sem menn, eins og karl faðir minn, mættu þegar þeir reyndu að sannfæra skipstjóra og sjómenn um að breyta vinnubrögðum sínum. Sömu sögu er að segja af baráttunni fyrir vernd annarra auðlinda, til dæmis jarðvegs og gróðurs. Það hefur líklega ekki alltaf verið tekið út með sældinni hjá þeim Gunnlaugi Kristmundssyni og Agli Erlendssyni þegar þeir unnu við fyrstu landgræðslugirðingarnar upp úr aldamótunum nítjánhundruð. Girðingar voru klipptar í sundur og bændur hleyptu búfé inn fyrir þær, í nýgróðurinn. Sagan segir að eitt sinn hafi gömul kona sagt við þá í armæðutón: ,,Þið eruð alltaf að basla, en ekkert sést stráið.“ Þannig hefur baráttan fyrir ráðdeild og hófsemi ekki alltaf fallið í frjóan jarðveg. En tíminn leiðir í ljós hversu bráðnauðsynleg sú barátta er.

Nú standa náttúruverndarsinnar í svipuðum sporum, þegar við reynum að sannfæra aðra um mikilvægi þess að ganga fram af hófsemd og ráðdeild í virkjanamálum. Auðlindirnar sem um teflir í þetta skiptið eru náttúruperlur og víðerni. Og okkur er ekki alltaf vel tekið, ekki frekar en fyrirrennurum okkar. Þannig er náttúruverndarsinnar gjarnan kenndir við öfgar og afturhald. Það er til dæmis stutt síðan ég hlustaði á tvo þingmenn tala um virkjana- og stóriðjusinna sem hina hófstilltu, hinir sem vildu stíga varlega til jarðar í virkjanamálum voru þá líklega öfgasinnaðir. Þannig er öllu snúið á hvolf í umræðunni. Ég fæ að minnsta kosti ekki séð hófsemdina í því að selja á milli 80 og 90% raforkuframleiðslunnar til álvera, fórna náttúruperlum og víðernum sem hafa bæði fagurfræðilegt og efnahagslegt gildi, og skuldsetja enn frekar orkufyrirtæki í almannaeigu. Fulltrúar hófsemdarfólksins svokallaða á Alþingi eru svo hófsamir að þeir leggja fram þingsályktunartillögu um að Landsvirkjun beri að selja álverum jarðvarmaorku, þrátt fyrir að jarðfræðingar telji það óskynsamlegt. Það er kominn tími á að kalla hlutina réttum nöfnum: Stóriðju- og virkjanasinnar sem vilja auka skuldir orkufyrirtækja, fórna náttúruverðmætum og setja öll eggin í álkörfuna, þeir eru öfgafólkið. Náttúruverndarfólk sem vill draga úr skuldsetningu fyrirtækja í almannaeigu, vernda sífellt verðmætari náttúruperlur og víðerni, og stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi, það er hófsemdarfólkið.

Kæru félagar,

Ég er bjartsýnn fyrir hönd náttúruverndar hér á landi. Þótt oft halli á okkar málstað, til dæmis í umfjöllun fjölmiðla, þá verð ég alltaf sannfærðari um að meirihluti almennings er á okkar bandi. Enda benda kannanir til þess. Í nýlegri könnun kom í ljós að einungis 13% aðspurðra töldu stóriðju vera brýnasta verkefnið í atvinnumálum þjóðarinnar. Þetta er í takt við könnun sem Viðskiptaráð Íslands gerði á viðhorfi 720 forsvarsmanna stærri fyrirtækja hér á landi. Í henni sögðust einungis 4,1% telja að mestu tækifærin til verðmætasköpunar fælust í áliðnaði og stóriðju og 2,1% nefndu virkjanir. Ég er því sannfærður um að meirihluti þjóðarinnar er á okkar bandi þrátt fyrir þrengingar og þrátt fyrir háværar kröfur um áframhaldandi stóriðjustefnu. Sá meirihluti er hins vegar ekki hávær. Ég varð til dæmis oft vitni að því í störfum mínum í umhverfisráðuneytinu, þegar ráðherrann var undir mestri ágjöf, að alls konar fólk tók hana tali og hvíslaði; þú stendur þig vel, láttu þá ekki beyja þig, við styðjum þig. En þetta fólk var ekki tilbúið til segja þetta hátt og skýrt á torgum. Því verður að breyta og þar gegnir Landvernd mikilvægu hlutverki sem kjölfesta íslensku umhverfisverndarhreyfingarinnar. Við verðum að gerast háværir talsmenn hófsemdar og þá munu aðrir fylgja okkur eftir.

Sjálfbær þróun er jafnréttisbarátta 21. aldar

2011-05-26T09:22:00.001Z

Sjálfbær þróun er hugtak sem mikið hefur verið fjallað um á undanförnum árum, ekki síst í kjölfar efnahagshrunsins, mikilla verðhækkana á hráefnum og vaxandi vistkreppu. Þrátt fyrir mjög aukið vægi sjálfbærrar þróunar í umræðunni virðast fáir þekkja merkingu hugtaksins nema að mjög takmörkuðu leyti. Margir þekkja grundvallarskilgreininguna sem birtist í skýrslunni Sameiginleg framtíð okkar: „Sjálfbær þróun er þróun sem fullnægir þörfum samtíðarinnar án þess að skerða möguleika komandi kynslóða til að fullnægja sínum þörfum.“ Þetta lætur vel í eyrum en er samt ekki fullnægjandi skýring á hugtaki sem ratað hefur inn í stjórnarsáttmála og námskrár skóla og kann að rata inn í stjórnarskrá.

Sjálfbær þróun er viðbragð við framfaraspretthlaupi mannkyns sem hófst með iðnbyltingunni og hefur staðið linnulaust síðan. Við gerum okkur ef til vill ekki að fullu grein fyrir því hvernig álag á náttúru og auðlindir hefur aukist síðan við upphaf iðnbyltingar og hvaða áhrif það mun hafa á líf á Jörðinni. Þess vegna er gott að hafa í huga orð breska forsætisráðherrans Winston Churchill, sem sagði að því lengra aftur sem maður liti, því lengra fram í tímann sæi maður. Ef við horfum aftur um nokkra áratugi sjáum við talsverðar breytingar á mannfjölda og á samskiptum manns og náttúru, en ef við lítum þúsundir eða milljónir ára aftur í tímann sjáum við að algjör grundvallarbreyting er að verða á sambandi manns og náttúru með veldisvexti í nýtingu auðlinda og mannfjölda.
Það tók mannkynið um tvær milljónir ára, til ársins 1820, að fylla fyrsta milljarðinn. Það tók hins vegar ekki nema 180 ár að sexfalda þá tölu. Að sama skapi sjöfaldaðist hagkerfi heimsbyggðarinnar á einungis hálfri öld frá 1950 til 2000. Orsaka þessara miklu breytinga er einna helst að leita í tækniframförum, ekki síst á sviði orkunotkunar. Allt fram á 19. öld byggði mannskepnan um 70% af orkunotkun sinni á eigin vöðvaafli. Þá var þrælahald skilvirkasta leiðin til að afla veraldlegra auðæfa. Iðnbyltingin breytti þessu og orkunotkun mannkyns þrefaldaðist á 19. öld með tilkomu gufuvélarinnar og hún þrettánfaldaðist á 20. öld með tilkomu sprengihreyfilsins. Í upphafi 20. aldar voru framleiddar 150 milljónir olíutunna á ári en í lok aldarinnar var ársframleiðslan 28 milljarðar tunna!

Í ljósi mannfjölgunar og aukinnar orkunotkunar er óhætt að fullyrða að enginn annar tími í sögu mannkyns jafnist á við 20. öldina. Þá urðu algjörar grundvallarbreytingar á sambandi manns og náttúru, sér í lagi í kjölfar síðari heimsstyrjaldar. Okkur hefur því vart gefist tóm til að átta okkur á hinni nýju heimsmynd og þeim afleiðingum sem henni fylgja. Kastljósinu hefur eðlilega verið beint að jákvæðum hliðum framfaraspretthlaupsins, t.d. aukinni framleiðslu matvæla, hækkun meðalaldurs og greiðari samgangna. En neikvæðar hliðar framfaraspretthlaupsins eru til staðar og fara stækkandi. Þannig hefur mengun vaxið mikið, jarðvegs- og sjávarauðlindir þverra, regnskógar minnka og alvarlegar breytingar eru að verða á vistkerfum jarðar, t.d. með eyðingu ósonlagsins, hlýnun loftslags og súrnun sjávar. Þessi þróun nefnist einu orði vistkreppa.

Það er mín skoðun að sjálfbær þróun spretti upp úr jarðvegi pólitískrar grasrótar sem viðbragð við vistkreppunni og því óréttlæti sem komandi kynslóðir og þjóðir þróunarlandanna verða fyrir af hennar völdum. Sjálfbær þróun er því sambærileg öðrum hugmyndastefnum sem hafa komið fram í kjölfar iðnbyltingar til að lagfæra gallað ástand samfélaga og til varnar jafnrétti. Þannig börðust afnámssinnar gegn þrælahaldi og fyrir jöfnum rétti kynþátta allt frá 18. öld og fram til dagsins í dag í einhverri mynd, jafnaðarstefnan mótaðist á 19. öld og hafði það að markmiði að draga úr misskiptingu auðs og kvenfrelsisstefnan hafði mikil áhrif á 19. og 20. öld við að jafna rétt kynjanna. Sjálfbær þróun er jafnréttisbarátta 21. aldarinnar með áherslu á jafnan rétt kynslóðanna til umhverfisgæða og auðlinda og á efnahagslegt jafnrétti milli þjóða iðnríkja og þróunarríkja. Sjálfbær þróun er nýr áfangi í jafnréttisbaráttu sem staðið hefur um aldir.

(Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu 25. maí 2001).

Útvarpsþáttur um umhverfismál - Gráuhnúkar, sjálfbær nýting jarðvarma og brennisteinsvetnismengun

2011-05-24T00:26:00.002Z

Fyrirhuguð jarðvarmavirkjun við Gráuhnúka, sjálfbær nýting jarðvarma og brennisteinsvetnismengun á höfuðborgarsvæðinu voru til umfjöllunar í Grænmeti á sunnudagsmorgun. Gestir þáttarins voru þau Hanne Krage Carlsen, sem hefur lokið meistaraprófi í lýðheilsuvísindum, Stefán Arnórsson, prófessor í jarðefnafræði og stjórnarmaður í Landsvirkjun og Þorsteinn Jóhannsson, jarðfræðingur og umhverfisfræðingur sem starfar sem sérfræðingur hjá Umhverfisstofnun.

Upptökur: Fyrri hluti / seinni hluti.

Samfélagssáttmáli Styrmis Gunnarssonar um náttúruvernd

2011-05-21T23:58:00.002Z

Í Sunnudags Mogganum birtist ljómandi góð grein eftir Styrmi Gunnarssonar um samfélagssáttmála um náttúruvernd. Ég var orðinn svo vanur að vera ósammála Styrmi að lestur greinarinnar kom mér mjög þægilega á óvart. Svona næstum eins þægilega á óvart og leiðari Daviðs Oddssonar um dýravernd, sem ég álít eina bestu hugvekju um umhverfisvernd sem ég hef lesið. Báðir þessir pistlar undirstrika það sem ég vissi að umhverfisvernd tilheyrir hvorki vinstri né hægri væng stjórnmálanna, þó svo að hér á landi hafi vinstri menn reynst trúrri umhverfisverndarstefnunni en hægri menn.

Grein Styrmis er reyndar ekki bundin við náttúruvernd, því að margt sem hann nefnir í pistlinum gæti hæglega flokkast undir hugmyndir um sjálfbæra þróun, t.d. beint lýðræði, opna og gagnsæja stjórnsýslu, hóflegan efnamun, mikilvægi lítilla og meðalstórra fyrirtækja, hógværð í sjálfsmati og hærra gjald fyrir nýtingu á öllum auðlindum í þjóðareign. Allt þetta hljómar vel í eyrum græningjans.

Um náttúruverndina segir Styrmir að hægt eigi að vera að ná sátt í þeim efnum sem öðrum. Svo segir hann: ,,Allir þeir sem ferðast um Ísland og óbyggðir þess hljóta að hrífast af landinu og náttúru þess. Finnist manni skorta á tilfinningu hjá ungu fólki fyrir sögu lands okkar og þjóðar er bezta leiðin til þess að bæta úr því að fara með það unga fólk upp á miðhálendi Íslands og kynna fyrir því hvíta jökla, svarta sanda, fagurblá fljót og beljandi jökulár. Eða nyrzt á Strandir. Hver vill eyðileggja þessa fegurð með framkvæmdum?
Þess vegna er ég andvígur því að leggja vegi um hálendið eins og hugmyndir voru um fyrir nokkrum árum eða byggja þar hótel eins og lagt var til. Þess vegna er ég andvígur öllum framkvæmdum, hvaða nafni sem sem nefnast í Þjórsárverum. Og andvígur því að nokkrar frekari framkvæmdir verði yfirleitt á miðhálendi Íslands." Ég get hæglega tekið undir þessi orð og reyndar er mikill samhljómur í þeim og tillögum mínum til Stjórnlagaráðs um ,,forever wild" ákvæði fyrir hálendið.

En svo skilja leiðir þegar Styrmir ritar: ,,En á sömu forsendum skil ég heldur ekki andstöðu við frekari virkjanir í neðri hluta Þjórsár eða við frekari nýtingu þeirra virkjana sem fyrir eru á Þjórsársvæðinu þar sem þess er kostur. Það er líka umhugsunarefni hvort aukin áherzla á nýtingu jarðvarma geti orðið þáttur í einhverskonar samfélagssáttmála um náttúru- og umhverfisvernd."

Umræða síðustu daga um brennisteinsvetnismengun frá jarðvarmavirkjunum bendir til þess að aukin áhersla á jarðvarmann verði ekki liður í umræddum sáttmála. Auk þess hefur nú þegar verið borað í níu af nítján háhitasvæðum sem eru tæknilega vinnanleg hér á landi. Þannig að ef einhvers konar jafnvægi á að ríkja milli orkuvinnslu og náttúruverndar þá verður varla farið inn á fleiri háhitasvæði. Og ef að Styrmir ætlar að vera sannur í trú sinni á gagnsæja stjórnsýslu og beint lýðræði þá hlýtur hann að hafa skilning á andstöðu við frekari virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Hann þarf ekki að hafa mikið fyrir því að finna fullt af ástæðum fyrir andstöðunni. Mín tillaga að sátt um framtíð þessara virkjana er að efnt verði til atkvæðagreiðslu um þær í sveitarfélaginu og meðal þjóðarinnar allrar. Tillögurnar skoðist svo samþykktar ef meirihluti reynist fyrir þeim í báðum atkvæðagreiðslunum. Þannig fær þjóðin að ráða um leið og tryggt er að virkjanirnar verði ekki reistar í andstöðu við heimamenn við Þjórsá.

Grein Styrmis er gott og vel þegið innlegg í umræðuna um samfélagssáttmála um náttúruvernd. En greinin er ekki síður vitnisburður um græna taug í Sjálfstæðisflokknum sem forysta flokksins hefur löngum gefið lítinn gaum.

Framsóknarmenn vilja ,,bara eitthvað annað" í atvinnumálum

2011-05-21T00:19:00.006Z

Ég las viðtal við Valgerði Sverrisdóttur í DV í dag sem er stútfullt af dæmum um það versta í íslenskum stjórnmálakúltúr. Hún lýsir til dæmis Draumalandinu sem fölsun og segir svo: ,,Það er ekkert grín að þetta skuli vera leyfilegt. Þetta á að vera heimildamynd en er bara áróðursmynd. Mér finnst að það þurfi að vera einhverjar reglur, það megi ekki kalla hvað sem er heimildamynd." Valgerður nýtir ekki tækifærið í þessu langa viðtali til að leiðrétta meintar rangfærslur og falsanir, hún fullyrðir bara að myndin hafi haft vafasaman tilgang. Reyndar svo vafasaman að það kalli á sérstaka lagasetningu. Þetta er dæmi um það hvernig íslenskir stjórnmálamenn hafa komist upp með að taka ekki þátt í málefnalegri umræðu en einblína þess í stað á að grafa undan trúverðugleika gagnrýnenda sinna.

Annað dæmi um óvandaðan kúltúr stjórnmálanna eins og þau hafa verið stunduð: ,,Við framsóknarmenn áttum í mikilli umræðu við vinstri græna þegar við vorum í ríkisstjórn. Þá var mikið talað um að þeirra stefna væri ,,bara eitthvað annað". Við notuðum þetta orðalag mikið. Þetta var dálítið sniðugt og Steingrímur hélt að við hefðum látið hanna þetta á einhverri auglýsingastofu. En það var ekki svo flókið, þetta var bara eitthvað sem kom upp á þingflokksfundi hjá okkur," segir hún og hlær." Ég fékk aulahroll þegar þangað var komið í viðtalinu. Þarna var fullorðin kona sem var þingmaður og ráðherra um langt skeið að monta sig af því hversu klókir þingmenn Framsóknarflokksins voru í að hvetja til ómálefnalegrar og villandi þjóðfélagsumræðu.

En sá hlær best sem síðast hlær. Í dag lagði þingflokkur Framsóknarflokksins fram tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum sem mér sýnist í fljótu bragði að byggi að miklu leyti á því sem framsóknarmenn hafa hingað til kallað ,,bara eitthvað annað". Batnandi framsóknarmönnum er best að lifa.

Framboð til formanns Landverndar

2011-05-19T22:41:00.004Z

Ég hef sent skrifstofu Landverndar tilkynningu um framboð mitt til formanns samtakanna á aðalfundi þeirra í næstu viku. Á næstu misserum mun reyna mjög á umhverfisverndarhreyfinguna í landinu og mig langar til að taka virkan þátt í þeirri baráttu. Ég nefni sérstaklega eftirfarandi atriði sem munu reyna á krafta Landverndar og annarra umhverfisverndarhreyfinga:

Verið er að leggja lokahönd á Rammaáætlun og stefnt er að því að Alþingi samþykki hana næsta haust. Landvernd þarf að standa vörð um áherslur náttúruverndar í þeirri framvindu.
Efnahagskreppa og verðhækkanir á orku og matvælum hafa leitt til aukinnar ásóknar í auðlindir. Landvernd þarf að vera málsvari hófsamrar og sjálfbærrar nýtingar á auðlindum, hvort sem um ræðir jarðhita, vatnsorku, jarðveg, vatn, fisk eða ósnortin víðerni.
Unnið er að tillögum að breytingum á náttúruverndarlögum. Gera má ráð fyrir miklum átökum um tillögurnar þegar þær verða lagðar fram. Landvernd þarf að taka virkan þátt í þeirri umræðu sem þá mun skapast og vinna aukinni náttúruvernd fylgi meðal almennings og stjórnmálamanna.
Í samfélaginu eru gerðar kröfur um aukið lýðræði. Landvernd á að leiða umræðu um aukið lýðræði í skipulagsmálum svo almenningur geti haft raunveruleg áhrif á ákvarðanir um stóriðju og virkjanir.
Stjórnvöld hafa endurskoðað námskrár allra skólastiga þar sem sjálfbær þróun er eitt af sex meginstefjum. Landvernd á að stuðla að því að umhverfisvernd og sjálfbær þróun fái veigamikið hlutverk í skólum, meðal annars í gegnum Skóla á grænni grein.
Efnahagshrunið sýndi fram á að stjórnvöld horfðu á ranga mælikvarða við stjórn samfélagsins. Landvernd á að hvetja til þess að áherslum verði breytt og frammistaða þjóðarinnar verði mæld á fleiri vegu en með hagvexti, t.d. með vistspori og sjálfbærni- og framfarastuðlum.
Hækkun olíuverðs mun leiða til mikilla breytinga á samgönguvenjum þjóðarinnar. Landvernd á að krefjast stórsóknar á sviði almenningssamgangna og hjólreiða.
Heilsu og hagsmuna almennings hefur ekki verið nægilega gætt í gegnum tíðina hjá stjórnsýslu umhverfismála. Nýleg dæmi um díoxínmengun frá sorpbrennslustöðvum og brennisteinsvetnismengun frá jarðvarmavirkjunum sýna fram á það. Landvernd á að vera kröftugur málsvari almennings á þessu sviði.
Stjórnlagaráð vinnur að endurskoðun á stjórnarskránni. Landvernd á að hvetja til þess að í tillögum ráðsins verði að finna vandað stjórnarskrárákvæði um umhverfisvernd.

Verði ég kosinn formaður stjórnar Landverndar mun ég einnig beita mér fyrir fjölbreyttara starfi á vegum samtakanna og leggja mig allan fram við að fá sem flesta félagsmenn til að taka virkan þátt í starfi þeirra. Ég nefni nokkur dæmi sem ég vil leggja áherslu á í þessum efnum:

Ég vil að innan Landverndar starfi ungliðahreyfing sem gefi ungu fólki á framhaldsskóla- og háskólaaldri tækifæri til að beita sér fyrir málstað umhverfisverndar.
Ég tel kröftum umhverfisverndarhreyfingarinnar í landinu dreift of víða. Þess vegna vil ég efla samstarf Landverndar við landshlutabundin og málefnatengd umhverfisverndarfélög.
Ég vil að rödd Landverndar heyrist hátt og skýrt. Þess vegna þurfa samtökin að verða fyrirferðarmeiri á netinu og í fjölmiðlum. Við eigum ekki að óttast það að vera hávær.

Ég hef lengi haft áhuga á umhverfismálum. Fyrstu afskipti mín af náttúruverndarbaráttu voru líklega þegar ég dreifði bæklingum gegn virkjun á Eyjabökkum í verslunarmiðstöðvum á höfuðborgarsvæðinu. Ég fjallaði um umhverfismál í lokaritgerðum mínum í sagnfræðinámi við Háskóla Íslands og í meistaranámi í umhverfisfræðum við Edinborgarháskóla. Árið 2007 tók ég þátt í stofnun Félags umhverfisfræðinga á Íslandi og hef meðal annars verið formaður félagsins. Ég á einnig sæti í nefnd Neytendasamtakanna um matvæli, umhverfismál og siðræna neyslu.

Þegar ég kom heim úr námi árið 2006 réð ég mig í starf upplýsingafulltrúa umhverfisráðuneytisins og gegndi því þangað til í apríl síðastliðinn. Meðfram starfinu kenndi ég umhverfisstjórnmál við Háskóla Íslands og Háskólann á Bifröst. Nú starfa ég við kynningar- og vefstjórn hjá Háskóla Íslands. Í umhverfisráðuneytinu bar ég meðal annars ábyrgð á samskiptum við félagasamtök á sviði umhverfismála, var formaður Umhverfisfræðsluráðs og fulltrúi ráðuneytisins í stýrihópi Skóla á grænni grein. Þá var ég einnig formaður starfshóps sem kannaði rekstrargrundvöll félagasamtaka á sviði umhverfismála og lagði fram tillögur um eflingu starfsemi og fjárhags félaganna. Ég öðlaðist því góða þekkingu á starfsemi umhverfisverndarfélaga í landinu í gegnum starf mitt í umhverfisráðuneytinu.

Ég hvet alla til að mæta á aðalfund Landverndar í Nauthóli við Nauthólsvík, fimmtudaginn 26. maí kl. 16:00, til að móta framtíð félagsins.

Útvarpsþáttur um umhverfismál - skýrsla ríkisendurskoðunar, hvalveiðar og ríkisstjórnin

2011-05-17T23:39:00.003Z

Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands og Ólína Þorvarðardóttir, fulltrúi Samfylkingarinnar í umhverfisnefnd Alþingis komu í viðtal til mín í Grænmeti síðastliðinn sunnudag. Í fyrri hluta þáttarins fjölluðum við um skýrslu Ríkisendurskoðunar um sorpbrennslur og stjórnsýslu umhverfismála. Í síðari hluta þáttarins spjallaði ég við Árni um ákvörðun Kristjáns Loftssonar um að hefja ekki hvalveiðar að svo stöddu og um árangur ríkisstjórnarinnar á sviði umhverfismála það sem af er kjörtímabili.

Hægt er að hlusta á þáttinn með því að smella á meðfylgjandi hlekki:

Ný virkjun við Gráuhnúka: Loftmengun og ósjálfbær nýting

2011-05-17T00:18:00.005Z

Orkuveita Reykjavíkur ætlar að hefja jarðhitanýtingu við Gráuhnúka, skammt frá Þrengslavegi, vegna þess að borholur, m.a. við Skarðsmýrarfjall, hafa ekki skilað þeirri orku sem fyrirtækið vonaðist til. Gráuhnúkar eru utan þess svæðis sem upphaflega var skilgreint sem virkjanasvæði Hellisheiðarvirkjunar og því hefur nýtt matsferli verið sett af stað. Nokkrar mikilvægar spurningar hafa nú þegar vaknað.

Heilbrigðisnefnd Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis hefur gert athugsemd við áætlanir Orkuveitunnar. Í fundargerð nefndarinnar frá 2. maí segir meðal annars að frummatsskýrsla fyrirtækisins sé ófullnægjandi í ýmsum atriðum og í öðrum atriðum sé minna gert úr umhverfisáhrifum en efni standi til. Nefndin mótmælir þeirri niðurstöðu frummatsskýrslunnar að jarðhitanýting við Gráuhnúka hafi engin áhrif á loftgæði og hún segir ekki hægt að fallast á að loftmengun frá jarðhitavirkjunum verði til frambúðar við og yfir heilsuverndarmörkum í íbúðar- eða frístundabyggðum í Kópavogi.

Nefndin vekur einnig athygli á merkilegri fullyrðingu um loftmengun í matsskýrslu frá 2005 vegna stækkunar Hellisheiðarvirkjunar. Þar segir fátt um loftmengun, en þó þetta á bls. 78: ,,Við ákveðnar aðstæður má búast við að brennisteinslykt finnist á virkjanasvæðinu." Frá því að þetta var fullyrt hefur rækilega komið í ljós að brennisteinslyktin berst miklu lengri leið, alla leið til höfuðborgarsvæðisins við ákveðin skilyrði, og hefur mögulega neikvæð áhrif á heilsu fjölda fólks. Heilbrigðisnefndin vekur athygli á að fullyrðingin frá 2005 hafi byggt á ótraustum grunni og vanreifun. Nýja skýrslan um Gráuhnúka byggi á þessum sömu forsendum þótt reynslan hafi sýnt að þær standist ekki. Það verður forvitnilegt að fylgjast með hvernig Skipulagsstofnun og Orkuveita Reykjavíkur, undir stjórn Besta flokks og Samfylkingar, bregðast við þessum athugasemdum heilbrigðisnefndarinnar.

Það er fleira sem vekur athygli við lestur frummatsskýrslunnar, sér í lagi umfjöllun um vinnslusögu Hellisheiðavirkjunar og sjálfbæra nýtingu jarðhitans. Á bls. 32 segir: ,,Ekki er hægt að meta nema mjög gróflega sjálfbæra afkastagetu jarðhitakerfa, sem ekki hafa enn verið nýtt. Meta má vinnslugetu út frá fyrirliggjandi gögnum um innri gerð og eðli kerfanna. Eftir að vinnsla hefst eru einnig nýttar upplýsingar um viðbrögð jarðhitakerfa við vinnslunni. Slíkar áætlanir verða áreiðanlegri eftir því sem vinnslusaga viðkomandi jarðhitakerfis lengist." Þetta er einmitt vandinn í tengslum við áætlanir um álver í Helguvík, þ.e.a.s. magn orku frá fyrirhuguðum jarðvarmavirkjunum er algjörlega á huldu. Landsvirkjun hefur viðurkennt þetta og leitar eftir minni orkukaupendum fyrir norðan. Nú verða Orkuveita Reykjavíkur og HS Orka að gera hið sama og horfast í augu við það að stóriðja eins og álver getur ekki stólað á orku frá jarðvarmavirkjunum.

Á bls. 33 segir: ,,Vinnslusaga Hellisheiðarvirkjunar er stutt og þekking á jarðhitakerfinu ekki nægjanleg enn til að sjálfbær vinnslugeta sé þekkt. Vegna þessa er jarðhitavinnsla á vinnslusvæði Hellisheiðarvirkjunar skilgreind sem ágeng til skemmri tíma litið." Fyrstu borholurnar á Hellisheiðarsvæðinu voru blástursprófaðar árið 2002 og raforkuvinnsla hófst 2006. Þarna hefur því verið borað í níu ár en samt er þekking á jarðhitakerfinu ekki nægjanlega mikil til að hægt sé að fullyrða um afkastagetu þess. Þetta undirstrikar enn frekar hversu erfitt er að vinna orku úr jarðhita og þá óvissu sem einkennir jarðhitavirkjanir. Það hefur því ekkert upp á sig að heimta meiri orku upp úr jörðinni eins og stóriðjusinnum er tamt að gera.

Á bls. 40 segir svo: ,,Í ljósi reikninga úr hermilíkani er metið að áhrif á orkuforðann af 303 MWe framleiðslu á rafmagni í Hellisheiðarvirkjun verði nokkuð neikvæð miðað við 30 ára spátímabil. Þrýstingur og berghiti lækka töluvert á svæðinu á vinnslutímanum. Ef vinnslu yrði hætt er talið að þrýstingur á svæðinu jafni sig að mestu á 50 árum og nær algjörlega á 100 árum. Það tekur hitann hins vegar yfir 1000 ár að jafna sig til fulls. Áhrifin eru afturkræf til lengri tíma litið. Samkvæmt spám má gera ráð fyrir að eftir árið 2040 verði orðið erfitt að halda óbreyttri vinnslu áfram, hvíla þurfi svæðið eða draga úr vinnslu." Miðað við þetta má gera ráð fyrir að svæðið verði nýtt til fulls í tæp þrjátíu ár áður en draga verður úr orkuframleiðslunni. Slíka orkunýtingu er varla hægt að flokka sem sjálfbæra.

Stjórnlagaráð þarf að gera breytingar á tillögum um umhverfisverndarákvæði

2011-05-09T16:50:00.002Z

Tillögur stjórnlaganefndar um umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá eru full íhaldssamar fyrir minn smekk. Mér sýnist tillagan vera að eftirfarandi texti bætist við mannréttindakafla stjórnarskrárinnar:

,,Allir eiga rétt á heilnæmu umhverfi og náttúru þar sem líffræðilegri fjölbreytni er viðhaldið eftir því sem nánar er ákveðið í lögum. Almenningi er heimilt að fara um landið í lögmætum tilgangi, en skal ganga vel um og virða náttúruna.
Tryggður skal í lögum réttur almennings til upplýsinga um ástand umhverfis og áhrif framkvæmda á það svo og kostur á þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið."

Með þessu hefur stjórnlaganefndin líklega gengið eins skammt og hún gat, því það kom varla til greina að gera ekki tillögu um sérstakt umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá. Ég geri eftirfarandi athugasemdir við tillögur nefndarinnar.

Í fyrsta lagi er þetta mjög mannlæg nálgun. Það segi ég vegna orðalagsins og vegna þess að umhverfisverndarákvæðið er haft í mannréttindakaflanum. Nálgunin er sú að náttúran sé til fyrir manninn, hvort sem það er til nýtingar eða verndar, en hún eigi sér ekki sjálfstæðan tilverurétt. Ekvadorar sömdu nýja stjórnarskrá árið 2008 þar sem fjallað er um réttindi náttúrunnar í sérstökum kafla. Bólivía hefur tekið svipuð skref og hugmyndin hefur verið rædd á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna.

Í öðru lagi furða ég mig á þessu orðalagi: ,,Tryggður skal í lögum réttur almennings til upplýsinga um ástand umhverfis." Þetta er að mínu mati orðinn svo sjálfsagður réttur nú þegar, að hann þarf varla staðfestingar við í stjórnarskrá. Eðlilegra væri að ákvæðið fjallaði um frumkvæðisskyldu stjórnvalda til að veita upplýsingar vegna mengunar eða mengunarhættu sem gæti hugsanlega haft áhrif á líf og heilsu. Nýlegt dæmi um díoxínmengun frá sorpbrennslustöðinni Funa sýnir svart á hvítu að skyldan þarf að hvíla hjá stjórnvöldum.

Í þriðja lagi er ekki fjallað um kynslóðavíddina í þessari tillögu, þ.e. að við nýtingu auðlinda þurfi að gæta að rétti komandi kynslóða. Hugmyndin um rétt komandi kynslóða er eitt megin stef sjálfbærrar þróunar. Þess vegna þætti mér furðu sæta ef ekkert yrði fjallað um þann rétt í umhverfisverndarákvæði stjórnarskrár.

Í fjórða lagi er ekkert fjallað um mikilvægar meginreglur umhverfisréttarins í tillögunum, t.d. mengunarbótaregluna og varúðarregluna. Það er næstum því sambærilegt við það að fjalla ekki um tjáningarfrelsi eða trúfrelsi í mannréttindakafla stjórnarskrárinnar.

Í fimmta lagi er fjallað um lýðræðislegar aðferðir á mjög íhaldssaman hátt. Þar segir að tryggja skuli í lögum rétt til upplýsinga um áhrif framkvæmda og kost á þátttöku í undirbúningi ákvarðana sem áhrif hafa á umhverfið. Þetta er uppskrift að óbreyttu ástandi þar sem fyrirtæki vinna umhverfismat og sveitarfélög skipulög sem almenningur fær að gera athugasemdir við. Þannig yrði áhrifaleysi almennings í umhverfismálum viðhaldið. Það hefði verið framsæknara að leggja til að kjósendur gætu farið fram á þjóðaratkvæðagreiðslur um skipulag sveitarfélaga eða fyrirhugaðar virkjanir yfir ákveðinni stærð. Á þessu sviði er ekki nóg að almenningur fái að knýja fram þjóðaratkvæði um lagafrumvörp, eins og núverandi tillögur gera ráð fyrir, þar sem Alþingi fjallar ekki lengur um einstaka virkjanir.

Í sjötta lagi gerir nefndin ekki tillögu um ákvæði um vernd ósnortinna víðerna. Ég skora á stjórnlagaráðið að leggja til nokkurskonar forever wild ákvæði, sem kvæði á um bann við frekari skerðingu víðerna, annað hvort á landinu öllu eða á hálendinu. Það mætti rökstyðja slíka tillögu með ýmsum rökum, jafnt fagurfræðilegum sem efnahagslegum.

Útvarpsþáttur um umhverfismál - hvítabirnir, ástand friðlýstra svæða og Farfuglaheimilin

2011-05-09T00:03:00.000Z

Viðbrögð við komu hvítabjarna, ástand friðlýstra svæða, umhverfismerkið Svanurinn og umhverfisstarf Farfuglaheimilanna í Reykjavík voru til umfjöllunar í Grænmeti í morgun. Gestir þáttarins voru Sigríður Ólafsdóttir, rekstrarstjóri Farfuglaheimilanna í Reykjavík, Hjalti J. Guðmundsson, sviðsstjóri á sviði náttúruauðlinda hjá Umhverfisstofnun, Ólafur A. Jónsson, deildarstjóri á sama sviði og Kristinn Már Ársælsson, upplýsingafulltrúi Umhverfisstofnunar.

Hægt er að hlusta á þáttinn með því að smella á meðfylgjandi hlekki:

Áframhaldandi leynd yfir greiðslukortanotkun ráðherra

2011-05-08T10:19:00.000Z

Forsætisráðherra hefur lagt fram frumvarp að breytingum á upplýsingalögum. Af því tilefni rifjaðist upp fyrir mér að í mars 2007 óskuðu blaðamenn Fréttablaðsins eftir upplýsingum um notkun ráðherra á greiðslukortum ráðuneytanna árið 2006. Sjálfsagt mál hefði maður ætlað í opnu lýðræðisríki, enda um notkun á opinberu fé að ræða. Nei, öll ráðuneytin synjuðu þessari ósk Fréttablaðsins. Árni Mathiesen, þáverandi fjármálaráðherra, brást hinn versti við fyrirspurn blaðsins og lét hafa eftir sér á síðum þess: „Þetta er bara ómerkilegt, subbulegt mál þar sem verið er að reyna að gera heiðarlegt fólk að skúrkum algjörlega að ástæðulausu.“ Ósk um upplýsingar um notkun ráðherra á peningum skattgreiðenda var orðin ómerkilegur subbuskapur.

Fréttablaðið sætti sig ekki við leyndarhyggju og leitaði á náðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Nefndin staðfesti ákvörðun ráðuneytanna á þeim grundvelli að yfirlit greiðslukorta væru bókhaldsgögn sem féllu ekki undir 2. mgr. 3. gr. upplýsingalaga um gögn sem almenningur ætti rétt til aðgangs að. Einnig var vísað til þess að beiðni Fréttablaðsins fæli í sér kröfu um að teknar yrðu saman upplýsingar eða útbúin ný gögn, en það samræmdist ekki 1. mgr. 3. gr. laga sem segði að stjórnvöldum væri skylt að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi gögnum en ekki að útbúa ný skjöl. Þannig beittu ráðuneytin ákvæðum upplýsingalaganna til að sveigja hjá markmiði sömu laga um opna og lýðræðislega umræðu.

Núverandi ríkisstjórn var kosin til að breyta leikreglum, ekki síst ólögum sem koma í veg fyrir að almenningur fái upplýsingar um notkun almannafjár. Því veldur frumvarp forsætisráðherra til breytinga á upplýsingalögum mér vonbrigðum. Þar virðast fyrrnefnd ákvæði, sem ráðuneytin notuðu til að koma sér undan því að veita umræddar upplýsingar, standa óbreytt. Stjórnvöld geta þá synjað fjölmiðlum og almenningi um upplýsingar um notkun ráðherra á greiðslukortum hins opinbera. Fleira má tína til sem dæmi um íhaldssemi sem einkennir frumvarpið. Þannig sýnist mér forsætisráðuneytið hafi orðið við óskum annarra ráðuneyta og orkufyrirtækja um aukna takmörkun á aðgangi almennings að upplýsingum en tekið athugasemdum Blaðamannafélagsins og skjalavarða um of miklar takmarkanir fálega.

Þetta íhaldssama og metnaðarlitla frumvarp er til umfjöllunar á Alþingi. Vonandi sjá þingmenn til þess að frumvarpinu verði breytt þannig að fjölmiðlar geti aflað mikilvægra upplýsinga, þar á meðal þeirra sem hér hefur verið fjallað um.

(Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu 7. maí 2011).

Útvarpsþáttur um umhverfismál - viðtal við Þóru Ellen Þórhallsdóttur

2011-05-01T22:01:00.002Z

Umhverfisráðherra afhenti Þóru Ellen Þórhallsdóttur Náttúruverndarviðurkenningu Sigríðar í Brattholti á fimmtudag. Þetta er í annað sinn sem viðurkenningin er veitt, en hún er veitt einstaklingi sem hefur unnið markvert starf á sviði náttúruverndarmála. Af þessu tilefni fékk ég Þóru í viðtal í Grænmeti til að spjalla um náttúruvernd, Þjórsárver, Rammaáætlun, loftslagsbreytingar og fleira.

Hér er hægt að hlusta á viðtalið við Þóru: Fyrri hluti / seinni hluti.

Útvarpsþáttur um umhverfismál - Vatnsmýrin, matvæli og vorið

2011-04-17T23:03:00.000Z

Ég fékk góða gesti til mín í Grænmeti á Útvarpi Sögu í morgun til að ræða um Vatnsmýrina, umhverfisáhrif matvælaframleiðslu og vorið, vorboðana og vorverkin. Gestir þáttarins voru Jóhann Óli Hilmarsson, formaður Fuglaverndar, Þuríður Helga Kristjánsdóttir, verkefnisstjóri í Norræna húsinu og Steinar Björgvinsson skógfræðingur hjá Skógræktarfélagi Hafnarfjarðar.

Hægt er að hlusta á þáttinn með því að smella á meðfylgjandi hlekki:

Fyrri hluti. Umræður um fyrirhugaðar endurbætur á friðlandinu í Vatnsmýri.
Seinni hluti. Umræður um vorboðana, vorverkin og sýningu í Norræna húsinu um sambandið milli fæðu og umhverfis.

Svo minni ég á að útvarpsþátturinn er með síðu á facebook.

Allir með Strætó nema Ögmundur og verkalýðshreyfingin

2011-04-15T23:29:00.008Z

Almenningur hefur þegar brugðist við miklum verðhækkunum á olíu með því að draga úr akstri og hoppa á hjólið eða upp í strætó. Samkvæmt könnun varð viðsnúningur á viðhorfi almennings frá 2008 til 2010, þannig að nú vilja flestir bæta almenningssamgöngur, minnka umferð einkabíla og bæta hjóla- og göngustíga.

Þess vegna hefur verið sorglegt að horfa upp á stjórnvöld draga lappirnar í þessum efnum. Ég gladdist því innilega í fyrradag þegar facebook tók að fyllast af fréttum um að nú ætti að verja milljarði í almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Við nánari athugun kom í ljós að Ögmundur innanríkisráðherra hafði flutt ræðu á ráðstefnu þar sem hann tilkynnti að uppi væri hugmyndir um að ríkið leggði fram einn milljarð króna á ári í tíu ár til að styrkja almenningssamgöngur á suðvesturhorni landsins. Svo bætti hann við að ætlunin væri að fá sveitarfélög til að leggja fram fjármagn á móti!

Það er vandræðalegt fyrir ríkisstjórn græningja og jafnaðarmanna að svona stefnumál, sem sameinar kjarabætur og umhverfisvernd, sé enn á hugmyndastigi, nú þegar kjörtímabilið er hálfnað. Og hvað þá þegar ráðherrar bæta flóttaleiðum við tillöguna, eins og þeirri að gjaldþrota sveitarfélög eigi að taka þátt í útgjöldum. Það er löngu kominn tími á aðgerðir í þessum efnum og þess vegna veldur yfirlýsing innanríkisráðherra mér vonbrigðum. Hún hefði átt að vera um ákvörðun, ekki hugmyndir.

Þá að þætti verkalýðshreyfingarinnar. Í ljósi þess að samgöngur eru annar stærsti útgjaldaliður heimilanna þá skil ég ekki hvers vegna verkalýðshreyfingin hefur ekki krafist þess af stjórnvöldum að almenningssamgöngur verði efldar. Jú, reyndar skil ég það alveg. Kjarabætur almennings eru bara ekki efst á forgangslista verkalýðsforystunnar. Ef svo væri þá myndi hún ekki gera áframhald stóriðjustefnu að forgangskröfu í kjaraviðræðum. Þeirrar stóriðjustefnu sem hefur leitt til mikilla hækkana á orkuverði og þar af leiðandi kjaraskerðingar fyrir launþega. En hún krefst áframhaldandi stóriðjustefnu til að fjármálastofnanir verkalýðsforingjanna geti ávaxtað peningana sína. Þeim virðist nefnilega ekki duga að okra á launþegum með verðtryggðum lánum til að halda lífeyrissjóðunum á floti, þeir þurfa líka að blóðmjólka opinber fyrirtæki með reglulegu millibili. Og þess vegna krefst verkalýðsforystan ekki bættra almenningssamgangna - hún er upptekin við að reka banka.

Græninginn Jónas Hallgrímsson

2011-04-14T00:53:00.002Z

Þessa dagana les ég ævisögu Jónasar Hallgrímssonar eftir Pál Valsson í þeim tilgangi að kynnast betur afstöðu hans til náttúrunnar. Ljóðin eru auðvitað ágætis vitnisburður um hana, en þau segja líklega ekki alla söguna. Um miðja bók segir Páll Jónas hafa verið einn hinna fyrstu umhverfisverndarsinna á Íslandi sem hafi krafist þess að menn umgengjust náttúruna af virðingu og auðmýkt.

Á bls. 187 segir Páll frá því þegar Jónas er kominn austur að Geysi 16. ágúst 1837 og bíður þess, fullur eftirvæntingar, að sjá hverinn gjósa: ,,Ekki hvarflar að náttúruskoðaranum að beita brögðum til að flýta gosi og spara þannig tíma, þótt orð hans sýni að slíkt hefur fjarri því verið fátítt: ,,Ég vissi að unnt væri að erta Strokk og láta hann gjósa með því að kasta grjóti ofan í svelginn. En það er ósæmilegt athæfi og vildi ég ekki gjöra það samvisku minnar vegna." Jónas fer hörðum orðum um þessa illu umgengni við náttúruna, um leið og hann lýsir því að brún Strokks sé nú horfin að mestu: ,,Útlendingunum sem þangað komu þótti gaman að mölva hana og hrinda molunum ofan í hverinn til þess að flýta fyrir gosi. Og svo langt gengur þessi villimennska að herramaður nokkur á ferð - enskur barón að sögn - lét meira að segja brjóta fyllu úr brún gospípunnar að innanverðu.""

Þannig að Jónas var græningi, kannski sá fyrsti hér á landi, sem vildi umgangast náttúruna af virðingu og auðmýkt. En það er mér hins vegar ráðgáta hvernig svona næmur sveitapiltur gat verið svona andstyggilegur við greyið hann Sigurð Breiðfjörð.

Grænu málin og frammistaða ríkisstjórnar í kjaraviðræðum

2011-04-13T10:38:00.004Z

Fréttir af kjaraviðræðum eru að mestu hefðbundnar þessa dagana. Samtök þess atvinnulífs sem setti hér allt á kúpuna fyrir nokkrum misserum koma fram með kröfur um allt fyrir ekkert. Þau heimta niðurstöðu í Icesavekosningu, ókeypis kvóta út í hið óendanlega og að almannafé verði varið í óarðbær verkefni til að halda ofvöxnum verktakabransa fasteignabólunnar gangandi.Og þá kannski, bara kannski, fær almenningur örfáa þúsundkalla í vasann sem atvinnurekendur hirða svo fljótt aftur með verðhækkunum og verðtryggingu.

Ég veit hins vegar ekki hvað ég á að segja um frammistöðu ríkisstjórnarinnar. Þau eru jákvæð teiknin á forsíðu Fréttablaðsins í dag, en þar er haft eftir Gylfi Arnbjörnssyni, forseti ASÍ, að ríkisstjórnin ætli ekki að örva hagvöxt með því að ,,tryggja" fjárfestingar. Segir Gylfi að þar komi til flókin og viðkvæm álitaefni innan þingflokka um umhverfismál. Ríkisstjórnin fær hrós frá mér ef satt reynist að hún ætli hvorki að fórna náttúruverðmætum né almannafé í til að fá þá fóstrbæður Gylfa og Vilhjálm til að skrifa undir lélega kjarasamninga. Ríkisstjórnin hefur vonandi lært sína lexíu af gerð stöðugleikasáttmálans, þar sem grunlausir embættismenn og gráðugir ,,aðilar" vinnumarkaðarins töluðu um álver í Helguvík eins og þar væri allt til reiðu og það ætti bara eftir að bjóða í innflutningspartýið. Ég hef áður rakið þá sorgarsögu hér á blogginu.

Neikvæðu teiknin eru líka til staðar. Mínar heimildir herma að ,,grænliðarnir" innan verkalýðshreyfingarinnar hafi náð að koma þessari setningu inn í drög að samningi um aðgerðir stjórnvalda, þrátt fyrir litla hrifningu Samtaka atvinnulífsins: ,,Stjórnvöld munu auka getu Nýsköpunarsjóðs til fjárfestinga í sprotafyrirtækjum og gera Tækniþróunarsjóði kleift að aðstoða sprotafyrirtæki í hugbúnaðar- og hátækni sem skili sér í auknum útflutningi." Þetta fellur vel að hugmyndum um græna hagkerfið sem ég held að ríkisstjórnin stefni að, enda er nýsköpunar víða getið í stjórnarsáttmálanum. Samt sem áður strokaði ríkisstjórnin þessa setningu út úr þeim drögum sem hún fékk í hendurnar! Það eru mikil vonbrigði. En hvað veldur? Kannski hefur ríkisstjórnin ekki efni á þessu, eða þá að hana skortir sannfæringu fyrir eigin stefnuyfirlýsingu. En hvort sem er þá krefst þetta skýringa af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Hverahlíðavirkjun er óarðbær

2011-04-11T12:32:00.001Z

Hverahlíðavirkjun er óarðbær og þess vegna hafa lífeyrissjóðirnir ekki áhuga á því að kaupa hana af Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta kom fram í máli Guðmundar Gunnarssonar, formanns Rafiðnaðarsambands Íslands, í þættinum hjá mér á sunnudag.

Forsvarsmenn lífeyrissjóðanna voru nýverið kallaðir til þegar fréttist að Orkuveitan væri því sem næst gjaldþrota. Þá sögðu þeir sjóðina alltaf opna fyrir góðum fjárfestingakostum, ekki síst í orkugeiranum, og Hverahlíðavirkjun væri mjög ofarlega á blaði. Nú virðast sjóðirnir hafa lokið við athugun á þessum fjárfestingakosti og Guðmundur segir að miðað við þær upplýsingar sem hann hafi þá sé virkjunin óarðbær, bæði vegna lélegs samnings Orkuveitu Reykjavíkur við Norðurál og vegna aukinnar kröfu um hreinsun á brennisteinsvetni í útblæstri.

Það virðist því hafa verið rétt sem kom fram í fréttaskýringu Morgunblaðsins fyrir nokkru að Orkuveitan vilji losna undan orkusölusamningi við Norðurál vegna þess að fyrirtækið hefði lítið sem ekkert upp úr viðskiptunum. Og þetta gefur til kynna að orkufyrirtækjunum hafi kannski tekist að koma út á sléttu í rekstri jarðvarmavirkjana ef þau fengu að blása brennisteinsvetni takmarkalaust yfir íbúa höfuðborgarsvæðisins, Hveragerðis og nágrennis. Það er nú ekki beint í anda umhverfisvænnar orkuframleiðslu.

Útvarpsþáttur um umhverfismál - stórðiðjustefnan, díoxín, stjórnaskrá og David Suzuki

2011-04-10T13:53:00.002Z

Ég fékk góða gesti til mín í Grænmeti í morgun til að ræða kröfur Samtaka atvinnulífsins um stóriðjuuppbyggingu, díoxínmengun, tillögur stjórnlaganefndar og fyrirlestur David Suzuki sem hann flutti við Háskóla Íslands í liðinni viku.
Gestir þáttarins voru Kristín Vala Ragnarsdóttir, forseti verkfræði- og náttúruvísindasviðs Háskóla Íslands, Ellý Katrín Guðmundsdóttir, sviðsstýra umhverfis- og samgöngusviðs Reykjavíkur, Páll Stefánsson, umhverfisfræðingur og heilbrigðisfulltrúi og Guðmundur Gunnarsson, formaður Rafiðnaðarsambandsins, fulltrúi í stjórnlagaráði og fyrrverandi formaður umhverfisnefndar Alþýðusambands Íslands.

Hægt er að hlusta á þáttinn með því að smella á meðfylgjandi hlekki.

Fyrri hluti. Umræður um kröfur Samtaka atvinnulífsins um áframhald stóriðjustefnunnar.
Seinni hluti. Umræður um díxoínmengun í Skutulsfirði, tillögur stjórnlaganefndar um umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá og fyrirlestur David Suzuki.

Meirihluti þjóðarinnar er andvígur stóriðjustefnunni

2011-04-04T16:55:00.000Z

Í nýlegri könnun Miðlunar kom í ljós að einungis 13% aðspurðra töldu stóriðju vera brýnasta verkefnið í atvinnumálum þjóðarinnar. Flestir, eða 30,8%, nefndu uppbyggingu á innlendum iðnað, tæpur fimmtungur nefndi stuðning við nýsköpunarverkefni og 14,7% nefndu samkomulag um starfsumhverfi sjávarútvegsins. Þetta er í takt við könnun á viðhorfi forsvarsmanna stærri fyrirtækja hér á landi sem ég bloggaði nýverið um. Í henni sögðust einungis 4,1% telja að mestu tækifærin til verðmætasköpunar fælust í áliðnaði og stóriðju og 2,1% nefndu virkjanir.

Fyrir nokkru síðan skoðaði ég niðurstöður kannana sem ég fann á afstöðu þjóðarinnar til náttúruverndar, stóriðju og virkjana. Þetta er nokkur dæmi:

65% reyndust andvíg byggingu Norðlingaölduveitu samkvæmt könnun Gallup árið 2006 og einungis fimmtungur var henni hlynntur.
73% vildu að stjórnmálaflokkarnir leggðu meiri áherslu á náttúruvernd og umhverfismál samkvæmt könnun Gallup 2007.
Flestir meðal almennings, eða 62,5%, töldu að umhverfismál yrðu annað af helstu viðfangsefnum stjórnmálanna árið 2050 samkvæmt könnun Gallup sem var gerð fyrir Samtök atvinnulífsins árið 2007. Meðal svonefndra áhrifavalda svöruðu 64% á þennan hátt. Þá var spurt fyrir hvað fólk teldi að Ísland yrði einkum þekkt um miðja þessa öld. Flestir, eða 28% almennings og 31,7% áhrifavalda, nefndu náttúru.
78% töldu að íslensk stjórnvöld gerðu ekki nógu mikið til að draga úr útstreymi gróðurhúsalofttegunda samkvæmt könnun sem Gallup gerði árið 2007.
57% studdu ekki frekari virkjanir fyrir orkufrekan iðnað samkvæmt könnun Fréttablaðsins 2008.
41,6% svarenda voru andvígir álveri í Helguvík í könnun Gallup árið 2008 en 36% hlynntir.
42% sögðust andvíg frekari uppbyggingu álvera hér á landi í könnun sem Gallup gerði 2008 en 38% voru fylgjandi.

Í ljósi þessa má ætla að meirihluti þjóðarinnar sé andvígur því að fylgja stóriðjustefnunni til að komast upp úr kreppunni. Samt sem áður krefjast forystumenn Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands þess að ríkisstjórnin blási lífi í stefnuna með uppbyggingu tveggja nýrra álvera og umdeildra virkjana. Hvaða lýðræðislega umboð hafa þessir menn til þess og hvers vegna fá þeir að blanda slíku deilumáli inn í gerð kjarasamninga?

Útvarpsþáttur um umhverfismál - upptökur

2011-04-03T13:38:00.002Z

Fyrsti þáttur Grænmetis fór í loftið í morgun. Við fjölluðum um mengunarmál, lýðræðislega þátttöku almennings við ákvarðanir um virkjanaframkvæmdir og áhrif loftslagsbreytinga á sjófugla og lífríkið í hafinu. Gestir í hljóðstofu voru þau Aðalheiður Jóhannsdóttir, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, Rannveig Magnúsdóttir, líffræðingur og doktorsnemi í spendýravistfræði, Hafdís Hafliðadóttir, sviðsstjóri skipulagssviðs Skipulagsstofnunar og Halldór Björnsson, verkefnisstjóri loftslagsrannsókna hjá Veðurstofu Íslands. Þá spilaði ég einnig viðtöl við Hjálmar Vilhjálmsson fiskifræðing, Kristínu Haraldsdóttur, forstöðumann Auðlindaréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík og Ragnheiði Þorgrímsdóttur, formann Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð. Hægt er að hlusta á þáttinn með því að smella á meðfylgjandi hlekki.

Útvarpsþáttur um umhverfismál í loftið á sunnudag

2011-04-01T16:43:00.002Z

Þetta bloggsvæði færir út kvíarnar á sunnudag þegar ég fer af stað með útvarpsþátt um umhverfismál undir nafninu Grænmeti. Þættinum er útvarpað á Útvarpi Sögu (fm 99,4) á sunnudagsmorgnum milli klukkan tíu og ellefu. Fyrsti þátturinn verður fjölbreyttur. Fjallað verður um mengunarmál, lýðræðislega þátttöku almennings við ákvarðanir um virkjanaframkvæmdir og áhrif loftslagsbreytinga á sjófugla og lífríkið í hafinu.

Fjórir gestir mæta í hljóðstofu, þau Aðalheiður Jóhannsdóttir, prófessor í lögum við Háskóla Íslands, Rannveig Magnúsdóttir, líffræðingur og doktorsnemi í spendýravistfræði, Hafdís Hafliðadóttir, sviðsstjóri skipulagssviðs Skipulagsstofnunar og Halldór Björnsson, verkefnisstjóri loftslagsrannsókna hjá Veðurstofu Íslands. Þá verða einnig spiluð viðtöl við Hjálmar Vilhjálmsson fiskifræðing, Kristínu Haraldsdóttur, forstöðumann Auðlindaréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík og Ragnheiði Þorgrímsdóttur, formann Umhverfisvaktarinnar við Hvalfjörð.

Það er því full ástæða til að stilla á fm 99,4 klukkan tíu að morgni næstkomandi sunnudags og hlusta á fróðlega og fjölbreytta umræðu um umhverfismál. Svo verður að sjálfsögðu hægt að hlusta á þáttinn hér á síðunni og á fésbókarsíðu þáttarins. Áhugasamir geta tekið forskot á sæluna og hlustað hér á viðtal við Ragnheiði Þorgrímsdóttur um mengunarmál í Hvalfirði.

Hljóðlát græn bylting tveggja kvenna

2011-03-22T22:44:00.007Z

Umhverfismerkið Svanurinn er í mikilli sókn hér á landi. Í könnun sem gerð var árið 2006 sagðist helmingur aðspurðra þekkja merkið en í nýlegri könnun hafði þetta hlutfall hækkað í 73%. Í könnun 2009 líkaði 8% aðspurðra vel við umhverfismerkið en 46% segjast þeirrar skoðunar nú. Vinsældir vörumerkisins aukast því hratt og það verður sífellt eftirsóttara fyrir fyrirtæki að bjóða upp á Svansmerktar vörur og þjónustu.

Að mínu mati eru tvær meginástæður fyrir þessari jákvæðu þróun. Annars vegar fékk Umhverfisstofnun fyrst áhuga á Svaninum fyrir fáum árum. Líklega var það ekki fyrr en árið 2008, þegar Kristín Linda Árnadóttir var ráðin forstjóri stofnunarinnar. Kristín Linda er með meistaranám í umhverfisfræðum frá Háskólanum í Lundi og hefur því þekkt kosti Svansmerkisins og þá möguleika sem í því felast. Síðan hún tók við starfinu hefur Umhverfisstofnun eytt miklum kröftum í að auka vinsældir merkisins, jafnt hjá fyrirtækjum og neytendum.

Hin ástæðan fyrir auknum vinsældum Svansins er stefna ríkisstjórnarinnar um vistvæn innkaup sem Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrverandi umhverfisráðherra, fékk samþykkta árið 2009 með harðfylgi. Íslenska ríkið kaupir vörur og þjónustu fyrir meira en 100 milljarða króna á ári. Þegar svo stór kaupandi tekur upp umhverfisstefnu þá leggja fyrirtæki sig öll fram við að bjóða upp á vistvænar vörur og þjónustu. Það smitar út frá sér og fleiri og fleiri umhverfismerktar vörur rata í hillur verslana. Það eykur síðan áhuga og þekkingu neytenda á umhverfismerkjum.

Auknar vinsældir Svansmerkisins meðal fyrirtækja og neytenda benda til þess að nú eigi sér stað hljóðlát græn bylting hér á landi að undirlagi tveggja kvenna.

Sneið af lottó-kökunni renni til umhverfismála

2011-03-15T17:10:00.003Z

Ég las á dv.is að Ögmundur innanríkisráðherra ætlar að skipa starfshóp til að fara yfir skiptingu lottótekna með mögulega endurskoðun í huga. Meðal þess sem verður kannað er að menning og listir njóti tekna af lottóinu. Ég sendi Ögmundi tölvupóst og benti honum á starfshópurinn þyrfti líka að kanna möguleikann á því að félagasamtök á sviði umhverfismála fái sneið af lottó-kökunni. Ekki veitir af.

Árið 2009 sat ég í starfshópi sem Kolbrún Halldórsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, skipaði til að kanna rekstrargrundvöll umhverfisverndarsamtaka. Í stuttu máli komumst við að þeirri niðurstöðu að fjárhagslegur rekstrargrundvöllur þessara félaga væri sáralítill og þau væru ekki fær um að sinna hlutverki sínu með fullnægjandi hætti. Það töldum við óásættanlegt í ljósi mikilvægis þeirra, sem meðal annars er getið í lögum, áætlunum og alþjóðlegum samningum. Í Árósasamningnum frá 1998 segir að veita skuli viðeigandi stuðning til félaga sem stuðla að verndun umhverfisins og í 27. kafla Dagskrár 21 er fjallað um mikilvægi þess að efla félagasamtök, þar á meðal fjárhagslega. Félögunum er falin ábyrgð með lögum, til dæmis lögum um mat á umhverfisáhrifum og lögum um náttúruvernd. Ráðuneyti og Alþingi óska reglulega eftir umsögnum frá þessum félögum um drög að frumvörpum og áætlunum. Þá er þeirra víða getið í stefnumótandi áætlunum stjórnvalda, þar á meðal áætlunum um sjálfbæra þróun, loftslagsmál og líffræðilega fjölbreytni.

Starfshópurinn komst að þeirri niðurstöðu að stjórnvöld hefðu þannig viðurkennt mikilvægt hlutverk þessara félagasamtaka. Fjárveitingar hefðu hins vegar ekki fylgt aukinni ábyrgð. Þess vegna taldi starfshópurinn bæði eðlilegt og æskilegt að stjórnvöld beittu sér fyrir bættum rekstrargrundvelli þessara félaga og samtaka, líkt og gert hefði verið á sviði menningar og íþrótta. Vonandi bregst Ögmundur vel við tillögu minni og lætur kanna möguleikann á því að umhverfisverndarsamtök fái sneið af lottó-kökunni.

Stóriðjusinni hótar skemmdarverkum

2011-03-14T12:13:00.011Z

Einhverra hluta vegna telja sumir það eðlilegasta hlut í heimi að flokka náttúruverndarfólk sem öfgahóp. Fyrir stuttu síðan hlustaði ég t.d. á tvær þingkonur Sjálfstæðisflokksins tala um virkjana- og stóriðjusinna í þingflokki Samfylkingarinnar sem hófstillta arm flokksins. Hinir, sem vilja stíga varlega til jarðar í virkjanamálum, eru þá líklega öfgasinnaði armurinn. Þannig er þessu öllu snúið á hvolf. Ég sé að minnsta kosti ekki hófsemdina í því að virkja allt sem hægt er að virkja, alveg óháð því hversu miklum náttúruverðmætum er fórnað og óháð verðinu sem fæst fyrir orkuna. Þetta ,,hófsemdarfólk" virðist ekki sjá áhættuna sem fylgir því að selja um 90% raforkuframleiðslunnar til álvera, fórna víðernum og skuldsetja enn frekar orkufyrirtæki í almannaeigu. Fulltrúar ,,hófsemdarfólksins" á Alþingi eru svo hófsamir að þeir leggja fram þingsályktunartillögu um að Landsvirkjun beri að selja álverum jarðvarmaorku, sem helstu sérfræðingar telja óskynsamlegt að gera.

Morgunblaðið birti um helgina viðtal við formann bæjarráðs Norðurþings, fulltrúa ,,hófsemdarfólksins", þar sem þetta var haft eftir honum: ,,Eitt er þó klárt, reyni menn að nýta orkuna án þess að þessir hagsmunir okkar séu tryggðir, þá munu menn upplifa nýja Laxárdeilu. Þar sem hefðbundnum baráttuaðferðum Þingeyinga verður beitt af fullri hörku!" Ég geri nú ráð fyrir að þessi orð hafi fallið í hálfkæringi, en þau eru samt lýsandi fyrir það hvað hófsemdarfólkinu leyfist, sem náttúruverndarfólki myndi ekki leyfast. Náttúruverndarfólk sem svona talaði yrði líklega beitt forvirkum rannsóknarheimildum, Mark Kennedy yrði laumað í raðir þess og Kristján Már Unnarsson og aðrir ,,hófsamir" fjölmiðlamenn myndu gera magnþrungnar fréttir um hótanir öfgafólksins.

Það er kominn tími til að kalla hlutina réttum nöfnum. Stóriðju- og virkjanasinnar sem vilja auka skuldir orkufyrirtækja, fórna náttúruverðmætum og setja öll eggin í álkörfuna, þeir eru öfgafólkið. Náttúruverndarfólkið sem vill draga úr skuldsetningu fyrirtækja í almannaeigu, vernda sífellt verðmætari náttúruperlur og víðerni, og stuðla að fjölbreyttara atvinnulífi, það er hófsemdarfólkið.

Agnes Bragadóttir kemur upp um óvandaða stjórnsýslu

2011-03-02T17:20:00.004Z

Agnes Bragadóttir skrifaði ágæta grein um Helguvíkurævintýrið í sunnudagsmoggann. Hún fjallar um bágan fjárhag Magma, vandkvæði við orkuöflun fyrir álver og hættuna á að orkufyrirtæki þurfi að greiða Norðuráli háar skaðabætur. Ég mæli með greininni fyrir áhugafólk um orkumál og óvandaða stjórnsýslu.

Allt bendir þetta til þess að stjórnmálamenn og stjórnendur fyrirtækja í almannaeigu hafi farið heldur geyst í málinu. Agnes segist hafa heimildir fyrir því innan Orkuveitu Reykjavíkur að fyrirtækið vilji losna undan orkusölusamningi við Norðurál vegna þess að stjórnendur OR telji að fyrirtækið hefði lítið sem ekkert upp úr viðskiptunum! En orkufyritækin vilji ekki viðurkenna staðreyndir og rifta samningum af ótta við skaðabótakröfur. Ef þetta er rétt hjá heimildarmanni Agnesar þá fagna ég því að núverandi stjórnendur OR séu að gæta hagsmuna almennings og ani ekki út í óhagkvæmar virkjanaframkvæmdir á kostnað skattgreiðenda. Þeir bera mikla ábyrgð stjórnmálamennirnir sem mæla með því að OR taki þátt í þessu ævintýri, alveg óháð arðsemi, bara til að halda lífi í stóriðjustefnunni.

Viðmælandi Agnesar úr orkugeiranum segir að mörg mismunandi orkuver þurfi að koma til, til þess að fullnægja orkuþörf Norðuráls í Helguvík og það sé bara eitt slíkt í framkvæmd. Því sé ljóst að álver Norðuráls í Helguvík hefji ekki starfsemi á næstu árum. Ég held að flestir séu loksins farnir að átta sig á þessari stöðu, meira að segja þingmenn Framsóknarflokksins. Þannig er haft eftir Sigurði Inga Jóhannssyni, þingmanni Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi í Morgunblaðinu í gær: ,,Frá því að framkvæmdir hófust í Helguvík hefur skort á grunnundirstöðurnar í umræðunni. Ég hef haft það á tilfinningunni í langan tíma að það sé ekki of mikil bjartsýni hjá einstaka aðilum gagnvart þessu verkefni og að raunveruleikinn sé sá að það séu mörg ljón á veginum. Þeir sem fylgja málinu hvað fastast eftir telja það helstu von í atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum. Ég hef jafnvel talið að það væri raunhæfara að setja meiri kraft í smærri verkefni. Það er meira á þeim að byggja, líkt og kísilverksmiðjan vitnar um."

Framsóknarflokkurinn áttar sig, VG áttar sig - hvað með Samfylkinguna? Að lokum óska ég Reyknesingum og nærsveitamönnum til hamingju með kísilverksmiðjuna.

4% fyrirtækja telja mestu tækifærin í áliðnaði, 2,1% í virkjunum

2011-02-21T23:24:00.002Z

Viðskiptaráð Íslands gerði nýverið könnun á viðhorfi 720 forsvarsmanna stærri fyrirtækja hér á landi. Niðurstaðan er meira en lítið áhugaverð. Forsvarsmennirnir voru spurðir hver væru tvö mestu tækifærin til verðmætasköpunar í íslensku atvinnulífi á næstu tíu árum. Flestir, eða 38%, nefndu ,,nýtingu orkuauðlinda/orkuauðlindir/hækkun orkuverðs." Við fyrstu sýn virkar þetta eins og hefðbundin stóriðjustefna. En þegar nánar er að gáð telja einungis 4,1% að mesta tækifærið til verðmætasköpunar sé falið í ,,áliðnaði/stóriðju" og 2,1% í virkjunum. Það gæti verið vísbending um að þessi 38% hafi helst haft hug á ,,hækkun orkuverðs" þegar þeir völdu þann svarmöguleika.

Þessi niðurstaða könnunar Viðskiptaráðs bendir til þess að talsmenn hagsmunasamtaka atvinnulífsins gangi ekki í takt við meginþorra forsvarsmanna atvinnulífsins með áherslu sinni á álver og virkjanir.

Mikill áhugi á Skráargatinu

2011-02-17T00:26:00.006Z

Fyrir tæpum mánuði sat ég fund hjá Neytendasamtökunum þar sem við ræddum meðal annars um hollustumerkið Skráargatið. Í kjölfar fundarins ákváðum við að reyna að vekja athygli á merkinu og hvetja stjórnvöld, matvælaframleiðendur og kaupmenn til að innleiða það hér á landi. Eins og sannir byltingarmenn byrjuðum við auðvitað á því að stofna facebook síðu sem ég hvet alla til að skrá sig á. Neytendasamtökin sendu síðan sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra erindi í fjórða skipti þar sem farið var fram á afstöðu stjórnvalda til málsins.
Þetta hefur skilað þeim árangri að Skráargatið hefur verið til umfjöllunar í Síðdegisútvarpi Rásar 2, sjónvarpsfréttum Rúv, DV og á Visir.is. Í fyrradag gerðist það svo að þingmenn allra flokka lögðu fram þingsályktunartillögu um Skráargatið og í gær bárust fréttir af því að Matvælastofnun ætli á næstu vikum að fjalla um möguleikann á því að taka upp Skráargatið.
Það er greinileg mikill áhugi fyrir Skráargatinu og vonandi verður merkið komið á íslenskar matvörur innan skamms til að auðvelda neytendum að kaupa hollan mat.

Hjól atvinnulífsins snúast þrátt fyrir allt

2011-02-16T00:23:00.007Z

Síðastliðið haust voru neikvæðar raddir í atvinnulífinu orðnar mjög háværar og gamla klisjan um að koma þyrfti hjólum atvinnulífsins aftur af stað átti greiða leið í fjölmiðla. Það átti greinilega að brjóta niður það sem var eftir af sjálfstrausti þjóðarinnar svo að krafan um stóriðju ætti greiðari leið að eyrum fólks. Þá birtist Helga Valfells, framkvæmdastjóri Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, eins og frelsandi engill í útvarpsviðtali og sagði sig starfa sólarmegin í atvinnulífinu. Í nýsköpunarfyrirtækjum væri verið að ráða fólk, skapa gjaldeyri og afla erlendra fjárfestinga. Ég var svo hrifinn af málflutningi Helgu að ég hóf að líta sérstaklega eftir jákvæðum fréttum úr atvinnulífinu og birti þær á facebook undir titlinum sólarmegin í atvinnulífinu.
Ég hætti eftir tuttugu færslur og hafði ekki hugsað mér að halda áfram. Þeim sem sakna orðið jákvæðra frétta skal bent á heimasíðu iðnaðarráðuneytisins sem birtir orðið eina jákvæða frétt úr atvinnulífinu á dag undir yfirskriftinni hækkandi sól. En hér skal kvittað fyrir sólarmegin í atvinnulífinu með því að birta færslurnar tuttugu.

1. Lífdísilverksmiðjan Orkey tók til starfa á Akureyri. Verksmiðjan vinnur eldsneyti úr dýrafitu, úrgangssteikingarolíu og öðrum úrgangi.
2. Líftæknifyrirtækið Genís vinnur að framleiðslu vöru úr rækjuskel sem notuð er við bæklunarskurðlækningar.
3. Íslendingar hafa fengið aukið hlutverk við flutninga til og frá Grænlandi.
4. Alcan fjárfesti fyrir 86 milljarða og skapaði 1.300 ársverk við framkvæmdir.
5. Actavis jók framleiðslugetu sína um 50% og fjölga átti starfsfólki um 50 á síðasta ári.
6. Borg brugghús bruggar bjór úr íslensku byggi.
7. Rafmagnsverkfræðingur á Egilsstöðum rekur fyrirtæki sem sérhæfir sig í orkusparnaði víða í Evrópu og stýrir t.d. ljósum í nokkrum götum í Amsterdam.
8. Netspilavíti flytja starfsemi sína til íslenska gagnaversins Thor Data Center.
9. Starfsfólki Icelandair verður fjölgað um 200.
10. CCP réð 200 starfsmenn.
11. Ný fóðurverksmiðja Líflands á Grundartanga var tekin í gagnið.
12. Remake Electric átti í viðræðum við sex stærstu framleiðendur raföryggisbúnaðar í heiminum um sölu rafskynjara sem fyrirtækið þróaði.
13. Íslenska kvenfatafyrirtækið ELM opnaði verslun í Osló.
14. Fafu-toys framleiðir leikföng fyrir börn með hugmyndaauðgi og sköpun að leiðarljósi, ásamt vistvænni, lífrænni og siðgæðisvottaðri framleiðslu. Leikföngin eru seld til skóla í Evrópu.
15. Jákvæðara og heilbrigðara yfirbragð yfir fiskeldi hér á landi en verið hefur lengi.
16. Videntifier forensic framleiðir hugbúnað sem greinir ólögleg myndbönd. Hann er notaður hjá lögreglunni á Ítalíu og í Danmörku og viðræður standa yfir við lögregluna í Bandaríkjunum.
17. Carbon Recycling reisir eldsneytisverksmiðju við Svartsengi.
18. Kerecis þróar grisjur úr þorskroði.
19. Locatify hlaut norrænan styrk til að smíða nýtt leikjakerfi fyrir snjallsíma.
20. Nikita selur föt í um 1.500 verslunum í yfir 30 löndum.

Ég geri ekki lítið úr atvinnuleysi hér á landi og veit að af þess sökum eiga margir erfiða daga. En við megum samt ekki líta algjörlega framhjá því að kraftur og hugmyndaauðgi leynast víða í atvinnulífinu. Hjól atvinnulífsins snúast þrátt fyrir allt.

Hversu margir hafa fengið vinnu við lagningu suðvesturlínu?

2011-02-13T21:42:00.005Z

Haustið 2009 óskaði umhverfisráðherra eftir því við Skipulagsstofnun að hún tæki til skoðunar hvort meta ætti sameiginlega umhverfisáhrif suðvesturlínu, jarðvarmavirkjana og álvers í Helguvík. Ráðherrann taldi að það gæti þjónað hagsmunum almennings betur að hafa allar upplýsingar á borðinu þegar ákvarðanir um framkvæmdir yrðu teknar, í stað þess að byggja ákvarðanir á takmörkuðum upplýsingum. Þessari hugmynd reiddust Samtök atvinnulífsins, Alþýðusamband Íslands og sveitarstjórnarmenn mjög og þingmenn fóru í ræðustól Alþingis og kölluðu umhverfisráðherra hryðjuverkamann. Reiðin fékk svo útrás í fjölmiðlum í heilan mánuð, eða allt þar til Skipulagsstofnun komst að þeirri niðurstöðu að ekki yrði farið í sameiginlegt mat.
Mér taldist til að á þessu tímabili hafi Rúv tekið 24 viðtöl við fjórtán stuðningsmenn stóriðju en einungis eitt viðtal við einn andstæðing stóriðjuuppbyggingar! Í flestum þessum viðtölum var umhverfisráðherra sakaður um að tefja lagningu suðvesturlínu og bera þannig ábyrgð á atvinnuleysi þúsunda manna á Suðurnesjum. Áróðursherferðin var svo fullkomnuð þegar fyrirtæki á Suðurnesjum splæstu í lesnar auglýsingar á Rúv þar sem atvinnuleysi á Suðurnesjum var sagt í boði umhverfisráðherra.
Nú er rúmt ár liðið frá því að málið fór af borði umhverfisráðherra og ekkert varð af sameiginlegu mati á umhverfisáhrifum. Hversu margir hafa fengið vinnu við lagningu suðvesturlínu síðan þá? Enginn. Það var öll atvinnusköpunin sem umhverfisráðherra stöðvaði.

Þetta rifja ég upp vegna þess að fjölmiðlar og álitsgjafar eru núna uppfullir af nákvæmlega sama áróðri og var viðhafður haustið 2009. Þeir láta gabba sig aftur og aftur með sömu gömlu frösunum.

Hvers vegna var Ingimar Karl rekinn af Stöð 2?

2011-02-12T23:46:00.011Z

Ég vann með Ingimari Karli Helgasyni á fréttastofu Rúv fyrir nokkrum árum. Hann var góður vinnufélagi, áhugasamur, duglegur, vel að sér og síðast en ekki síst gagnrýninn.

Nú hefur hann verið rekinn fyrirvaralaust af fréttastofu Stöðvar 2 og vinnur ekki uppsagnarfrest. Þá hefði maður nú haldið að eitthvað alvarlegt lægi að baki, en einu ástæðurnar sem hafa verið gefnar upp eru samskiptaörðugleikar og að hann vinni ekki helgavaktir. Þeir hljóta að synda í peningum þessa dagana á Stöð 2 fyrst þeir hafa efni á því að reka menn fyrir þá sök að vinna ekki helgavaktir og borga þeim svo fyrir að sitja heima hjá sér í einhverja mánuði. Reynsla mín af samstarfi við Ingimar er þannig að ég á bágt með að trúa að hann hafi átt í miklum samskiptaörðugleikum á vinnustað. Ég þekki fáa kurteisari menn en hann.

Það hlýtur að vera eitthvað annað sem varð þess valdandi að Ingimari var sagt upp. Viðtal Ingimars við Vilhjálm Egilsson, forstjóra Samtaka atvinnulífsins, fyrir nokkrum dögum er dæmi um það að hann þorði að spyrja alvöru spurninga. Það þarf kjark til að spyrja svona, vitandi að vinnuveitandi hans, Ari Edwald, forstjóri 365, er fyrrverandi forstjóri þessara sömu samtaka. Ingimar hafði líka kjark til að gagnrýna eigin vinnustað í erindi á Jafnréttisþingi fyrir nokkrum dögum, eins og Orðið á götunni hefur greint frá. Ég held að erindi Ingimars hafi m.a. fjallað um að íslenskum fjölmiðlum sé stjórnað af einsleitum hópi karla. Ingimar var þannig óhræddur að gagnrýna og spyrja gagnrýninna spurninga.

Í mínum huga er það miklu líklegra að þetta séu hinar raunverulegu ástæður þess að Ingimari var sagt upp fyrirvaralaust. Þær eru trúlegri en þær fábrotnu útskýringar sem yfirmenn Stöðvar 2 hafa gefið. Ég veit að Ingimar á eftir að spjara sig í kjölfar þessa leiðindamáls, en ég er ekki eins viss um að það sama eigi við um trúverðugleika fréttastofu Stöðvar 2.

Efling almenningssamgangna samfélagsbylting á pari við hitaveituvæðinguna

2011-02-07T23:43:00.006Z

Fyrir skömmu fór ég á ágætan fund hjá Samtökum um bíllausan lífsstíl um almenningssamgöngur. Ég hef velt fyrir mér framtíð almenningssamgangna að undanförnu, ekki síst í ljósi mikilla verðhækkana á olíu. Einhvern veginn er það svo augljóst að vinsældir almenningssamgangna munu aukast á næstunni þegar spár um áframhaldandi verðhækkanir rætast. Það er ekki spurning um hvort, heldur hvenær þorri almennings kýs að ferðast til og frá vinnu með strætisvagni. Þess vegna þarf að taka kerfið í gegn, til dæmis með því að bjóða upp á tíðari ferðir og betri biðskýli.

Fulltrúar Besta, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks mættu á þennan fund Samtakanna um bíllausan lífsstíl og ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir pínu vonbrigðum. Þar var mikið rætt um einstaka leiðir Strætó, samstarf sveitarfélaganna í byggðasamlaginu og um þróun byggðar á höfuðborgarsvæðinu. Allt ágætis pælingar en samt pínu andlaust.

Það kvað hins vegar við annan tón hjá Jóni Trausta, ritstjóra DV, í leiðara blaðsins í dag. Þar segir hann réttilega: ,,Líklega eru engin dæmi um neina aðgerð sem sameinar hagkvæmni, umhverfisvernd og velferð með sama hætti og styrking strætós. Aðstæðurnar til að fá fólk í strætó eru betri nú en nokkru sinni, og þörfin er meiri en nokkru sinni. Þetta er í raun sögulega einstakt tækifæri til að minnka umferð einkabíla á höfuðborgarsvæðinu." Jón hittir naglann á höfuðið - þetta er einstakt tækifæri sem ríki og borg verða að sameinast um að grípa. Með fyrsta flokks strætisvagnakerfi mætti minnka umferð og mengun í borginni, draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, spara gjaldeyri og bæta kjör almennings. Það yrði samfélagsbylting á pari við það þegar þjóðin hitaveituvæddist í kjölfar olíukreppunnar á áttunda áratug 20. aldar.

Áreiðanlegu áttmenningarnir semji stjórnarskrá sem borin yrði undir þjóðina

2011-01-28T00:55:00.009Z

Æi, nennum við að kjósa aftur til stjórnlagaþings? Þingið var alveg málið, ég hafði fyrir því að kynna mér frambjóðendurna, velja 25 þeirra og fara á kjörstað. Var svo prýðilega sáttur við niðurstöðuna og reyndi að horfa á jákvæðu hliðarnar þegar kom að kjörsókninni. Við vorum jú, aldrei þessu vant, að gera eitthvað frumlegt og skapandi.
En nú hefur Hæstiréttur ákvarðað þetta ógilt. Ég tek undir með þeim sem fara með klisjuna um að menn deili ekki við dómarann. Ég er nú reyndar á því að menn eigi að deila við hvern sem er ef þeir telja sig órétti beitta. En í því andrúmslofti vantrausts og tortryggni sem nú ríkir þá höfum við ekki gott af því að grafa undan enn einni stoðinni í samfélaginu með áskökunum um spillingu og óheiðarleika. Kannski eru þetta íhaldsmenn upp til hópa sem skipa réttinn, jafnvel klíkubræður af hæstu gráðu. En þarna situr líka vammlaust fólk, eins og t.d. Páll Hreinsson, formaður rannsóknarnefndar Alþingis.

En hvað tekur nú við? Kjósa aftur? Nei, varla. Áhuginn var nú ekki mikill í fyrstu tilraun, hann yrði væntanlega enn minni í töku tvö. Umboð þingsins yrði lítið, líka í huga margra þeirra sem hafa stutt þessa tilraun hingað til. En að skipa þessa 25 í nefnd til að vinna þessa vinnu? Nei, varla. Mér heyrðist í kvöldfréttum að flestir kjörnir fulltrúar á stjórnlagaþingi hefðu lítinn áhuga á að fara þá leið og starfa þannig í umboði þings en ekki þjóðar. En hvað þá?
Ég er á því að nú eigi að víkja stjórnlagaþinginu til hliðar og greiða þeim skaðabætur sem töpuðu fé á framboði til þingsins. Í stað þingsins verði skipuð nefnd átta valinkunnra einstaklinga sem verði falið að semja frumvarp sem yrði lagt fyrir þjóðina í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum 2012. Í atkvæðagreiðslunni mætti jafnvel gefa þjóðinni tækifæri til að kjósa um einstakar greinar, t.d. varðandi þjóðkirkjuna. Alþingi myndi síðan ljúka verkinu og leggja fram frumvarp í samræmi við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar.
Kostirnir við að fara þessa leið eru þeir að starf nefndarinnar gæti tekið mun skemmri tíma en starf stjórnlagaþings, ríkissjóður myndi spara fé og þjóðin yrði einu þrætueplinu fátækari. Þá er bara fyrir Jóhönnu forsætis að fara á ja.is og fletta upp Páli Skúlasyni, Katrínu Fjeldsted, Jóni Kristjánssyni, Salvöru Nordal, Þorvaldi Gylfasyni, Herði Bergmann, Elínu Björgu Jónsdóttur og Gerði Kristnýju Guðjónsdóttur, a.k.a. áreiðanlegu áttmenningarnir.

Dagur B. mælir með fullri sjón á samfélagið með GPI

2011-01-27T00:24:00.007Z

Ég leit aðeins á áætlunina Ísland 2020 - sókn fyrir atvinnulíf og samfélag. Þetta er ágætis plagg hjá Degi B. og félögum og margt skrifað þar af viti. Vonandi fer þessi ekki í skúffuna stóru. Einna merkilegast þótti mér að þarna er lagt til að við mælum árangur samfélagsins á fleiri vegu en með hagvexti. Þarna segir til dæmis á bls. 11: ,,Ef aukning þjóðartekna er á kostnað hnignunar umhverfis og auðlinda, eða aukinnar misskiptingar í þjóðfélaginu þá getur slík aukning í reynd leitt til minnkunar velsældar. Það er því mikilvægt að bregða upp fleiri mælikvörðum á velsæld en hagvextinum einum saman.”
Meðal þeirra mælikvarða sem nefndir eru í 2020 er Genuine Progress Indicator (GPI), sem nefndur er framfarastuðullinn upp á íslensku. Í umfjöllun um GPI segir: ,,Framfarastuðullinn tekur ýmislegt til greina t.d. misskiptingu tekna, kostnað vegna umhverfisspjalla og ósjálfbæra nýtingu auðlinda og leiðréttir hagvaxtarmælingar með tilliti til þessara þátta auk margra annarra. Ef þjóðarframleiðsla er ekki sjálfbær er vöxtur framfarastuðulsins lægri en vöxtur þjóðarframleiðslu.” Síðan er lagt til að þjóðhagsreikningar sem meta lífsgæði verði útvíkkaðir og upplýsingar til útreikninga á GPI verði safnað og fylgt eftir. Eitt af fimm efnahags- og þróunarmarkmiðum áætlunarinnar er að vöxtur framfarastuðulsins haldist ætíð sá hinn sami og vöxtur þjóðarframleiðslu.

Ég vona að þessi tillaga verði að veruleika og að mæling framfarastuðulsins leiði til heilbrigðari og uppbyggilegri þjóðfélagsumræðu. Eitt af því sem við hljótum að hafa lært af hruninu og aðdraganda þess er hversu takmarkaða sýn á samfélagið hagvaxtarmælingin veitir okkur. Það er eins og að horfa á heiminn í kringum okkur með öðru auganu. GPI myndi veita okkur fulla sjón – eða 20/20 sjón.
Meðfylgjandi er líklega þekktasta ræða sem flutt hefur verið um galla þess að einblína á hagvöxt, flutt af Robert Kennedy 18. mars 1968. Rúmum tveimur mánuðum seinna var hann skotinn til bana.

Amx.is hvíslar um tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna og árásir á þingmenn

2011-01-24T00:37:00.002Z

Þeir félagarnir á Amx.is heiðra mig í dag með fuglahvísli um færslu mína um Sigurð Kára og ásakanir hans í garð Birgittu Jónsdóttur. Ég kann þeim bestu þakkir fyrir að vekja athygli sjálfstæðismanna á færslunni, því þeir hljóta að spyrja sig hvort svona málflutningur á Alþingi sé hinum sómakæra Sjálfstæðiflokki til vegsauka.
Nú veit ég ekki hver heldur á penna í þessu fuglahvísli því á amx.is skrifa menn í skjóli nafnleyndar. Ég nenni yfirleitt ekki að eyða mörgum orðum í nafnleysingja en ég verð samt að nefna þrennt:
1. Fuglahvíslarinn skrifar: ,,Hann telur að sér sé heimilt, ekki síður en Agli Helgasyni, að taka virkan þátt í pólitísku bloggi á netinu." Ég trúi því varla að fuglahvíslarinn haldi því fram að opinberir starfsmenn megi ekki tjá sig opinberlega um stjórnmál. Ég held nú reyndar að Egill Helgason fái beinlínis borgað fyrir að fjalla um stjórnmál. En ég vinn meðal annars við að skrifa fréttir um starfsemi umhverfisráðuneytisins og auðvelda fjölmiðlum og almenningi að nálgast upplýsingar um ráðuneytið. Þegar ég hef stimplað mig út í lok vinnudags er mér frjálst að tjá mig um það sem mér sýnist, svo lengi sem það gengur ekki gegn 18. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.
2. Fuglahvíslarinn spyr hvort það sé ekki of langt gengið að embættismaður skrifi svona í skjóli ráðherra. Í fyrsta lagi er ég ekki embættismaður. Fuglahvíslarinn getur lesið 22. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins til að kynna sér hverjir teljast til embættismanna. Í öðru lagi er rétt að benda Fuglahvíslaranum á að einstaklingum er frjálst að hafa skoðanir, og já jafnvel birta þær á netinu, án þess að þær hafi fengið sérstakt samþykki yfirmanns. Ég held líka að fuglahvíslarinn geri sér of miklar hugmyndir um starf upplýsingafulltrúa. Hann er, að minnsta kosti í mínu tilfelli, ekki pólítískur trúnaðar- eða bandamaður ráðherra, hann er einfaldlega skrifstofudýr sem reynir að vekja áhuga fjölmiðla á þeirri vinnu sem er unnin í ráðuneytinu og auðvelda almenningi að nálgast upplýsingar um starfsemi þess. Trúnaðurinn er við almenning, að teknu tilliti til áðurnefndrar 18. gr. laga um starfsmenn ríkisins. Þess vegna blogga ég ekki í skjóli neins.
3. Fuglahvíslarinn segir mig hafa ráðist á Sigurð Kára. Ætlunin var nú bara að segja skoðun mína, ekki að meiða. Ef Sigurður upplifir þetta sem árás þá biðst ég velvirðingar. En ef þetta var árás, hvað kallast það þá að dylgja um það úr ræðustól Alþingis að nafngreindur þingmaður stundi skipulagðar njósnir um aðra þingmenn?

Lágkúrulegar dylgjur Sigurðar Kára

2011-01-23T15:14:00.002Z

Umræða á Alþingi mætti stundum vera vandaðri, en þessi lágkúrulegi málflutningur Sigurðar Kára Kristjánssonar um meinta njósnatölvu slær líklega öll fyrri met: ,,Það vekur auðvitað grunsemdir, svo það sé bara sagt, að þessi tölva hafi fundist í skrifstofuhúsnæði Hreyfingarinnar, ekki síst vegna tengsla eins hv. þingmanns við vef sem hefur það að markmiði að birta illa fengin gögn. Ég ætla ekki að fella neina dóma eða fullyrða neitt í þessu máli en það gerir málið allt hið tortryggilegasta."
Svona dylgjar þingmaðurinn úr ræðustól Alþingis þrátt fyrir að lögregla hafi ekkert í höndunum sem bendir til þess að umrædd tölva hafi verið notuð til njósna. Það er merkilegt hvað við kjósendur virðumst stundum gera litlar kröfur um að á Alþingi setjist fólk sem er sæmilega vant að virðingu sinni.
Það var meiri reisn yfir ræðu Birgittu Jónsdóttur þegar hún svaraði Sigurði með ljóði eftir Pál J. Árdal sem hefst svona:
Ef ætlarðu að svívirða saklausan mann,
þá segðu aldrei ákveðnar skammir um hann,
en láttu það svona í veðrinu vaka
þú vitir, að hann hafi unnið til saka.

Hollustumerki í Danmörku, Svíþjóð og Noregi - hvers vegna ekki hér?

2011-01-22T16:29:00.006Z

Ég sat fund hjá Neytendasamtökunum í gær þar sem meðal annars var rætt um hollustumerkið skráargatið. Merkið er trygging neytenda fyrir því að vara sé sú hollasta sem í boði er í hverjum vöruflokki og auðveldar þannig aulum eins og mér sem nenna sjaldnast að lesa vörulýsingar að velja holla matvöru.
Skráargatið er að finna á dönskum, sænskum og norskum vörum en íslenskir framleiðendur virðast hins vegar ekki hafa tekið skráargatinu opnum örmum. Hvers vegna veit ég ekki, en vonandi er það ekki vegna þess að þeir standast yfir höfuð ekki skilyrði skáargatsins um magn sykurs, salts, fitu og trefja.
Hér virðist ekki veita af svona merki, eða var ekki í fréttum fyrir skömmu að við værum fjórða feitasta þjóð í heimi. Enda hafa Neytendasamtökin mælt með innleiðingu skráargatsins og hafa sent sjávar- og landbúnaðarráðherra erindi þess efnis árið 2005 og aftur í fyrra. Talsmaður neytenda og Lýðheilsustöð hafa líka mælt með innleiðingu merkisins. Og það sama gerði starfshópur sem forsætisráðherra skipaði árið 2005 til að vinna tillögur að aðgerðum til að efla lýðheilsu hér á landi með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Eftir hverju er þá verið að bíða?

Tæp 90% raforku til stóriðju

2011-01-20T12:14:00.001Z

Fram kemur í drögum að nýrri orkustefnu fyrir Ísland að hér hafa verið virkjaðar 17 TWh og af þeim fara 3 TWh á almennan markað og 14 TWh til stóriðju. Ef hér verða reist tvö álver til viðbótar þá bætast um 10 Twh við raforkuframleiðsluna. Hún verður þá 27 TWh og 24 TWh fara til stóriðju (þar af að lang mestu leyti til álvera), eða 89% af raforkuframleiðslu þjóðarinnar.
Ég skil ekki hvernig hagsmunasamtök eins og ASÍ og SA og heilu stjórnmálaflokkarnir geta álitið slíka þróun jákvæða fyrir þjóðina, alveg óháð umhverfisáhrifum og áhrifum á ferðaþjónustu. Það getur varla stuðlað að efnahagslegu öryggi og stöðugleika að selja tæplega 90% raforkuframleiðslunnar til einnar atvinnugreinar. Meira að segja hörðustu hægri menn, sama í hvaða flokki þeir eru, hljóta að taka undir það.

Verðtrygging hækkaði lán úr 6.800 vinnstundum í 9.300 á 13 árum

2011-01-19T13:34:00.002Z

Egill Helgason átti fróðlegt samtal við Elías Pétursson í Silfrinu á sunnudag. Þar fjallaði Elías meðal annars um íslenska bóluhagkerfið, hagvaxtarhyggjuna og verðtrygginguna.
Hann vakti athygli á mjög áhugaverðri mælingu á verðtryggingunni þegar hann reiknaði húsnæðislánið sitt í vinnustundum. Húsnæðislán sem hann tók árið 1998 var 6.800 vinnustundir í upphafi en stendur nú í 9.300 vinnustundum, miðað við það sem hann hefur þegar greitt af láninu og eftirstöðvar. Þannig hefur verðbólgan hækkað langt umfram launin. Þeir sem verja verðbólguna fullyrða gjarnan að launahækkanir haldi í við verðbólguna og þess vegna sé verðtryggingin alls ekki óeðlileg. Útreikningur Elíasar sýnir það svart á hvítu að slíkar fullyrðingar standast ekki skoðun, þvert á móti veldur verðtryggingin stórkostlegri kjaraskerðingu hjá almennum launþegum.

Íslendingar eru orkufrekasta þjóð í heimi

2011-01-12T21:07:00.002Z

,,Er notkun á mann nú sú mesta sem þekkist í heiminum." Þetta segir um orkunotkun Íslendinga í kafla 2.5 í nýrri raforkuspá orkuspárnefndar. Upplýsingarnar byggja á tölum frá 2007 þegar Fjarðarál var einungis komið með tiltölulega litla notkun. Eins og sjá má á mynd 2.13 í spánni vorum við samt með meira en helmingi meiri orkunotkun á mann en allar aðrar þjóðir nema Noregur. Við höfum síðan tekið ennþá lengra fram úr öðrum þjóðum eftir að Fjarðarál komst í fulla framleiðslu. Samt heimta hagsmunasamtökin ASÍ og SA að atvinnustigi í landinu verði haldið uppi með byggingu fleiri virkjana. Hvenær ætli orkuframleiðsla í landinu verði orðin nægilega mikil að mati þessara samtaka?

Leggjum niður umhverfisráðuneytið!

2011-01-06T16:42:00.000Z

Nei, bara djók. Auðvitað leggjum við ekki niður umhverfisráðuneytið. En ég held að Helgi Magnússon, formaður Samtaka iðnaðarins, hafi ekki verið að djóka þegar hann skrifar í Morgunblaðið 4. janúar: ,,Ástæða væri til að skoða hvort unnt væri að fella starfsemi umhverfisráðuneytisins undir annars vegar sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og hins vegar iðnaðarráðuneytið." Það væri fróðlegt að vita hvort þetta sé opinber stefna samtakanna.

Markverðast í umhverfismálunum 2010

2010-12-31T16:38:00.006Z

Ég gerði könnun á því meðal umhverfisfræðinga og fleira áhugafólks um umhverfismál hvað það teldi hafa borið hæst á sviði umhverfismála á árinu sem er að líða. Niðurstaðan er þessi:

1. Rannsókn leiddi í ljós að vistspor Íslendinga er stærst allra þjóða. Mannkynið þyrfti 21 jörð ef allir lifðu við sömu kjör og Íslendingar.
2. Dioxín og díoxínlík PCB mengun greindist í mjólk á býli skammt frá sorpbrennslustöðinni á Ísafirði.
3. Sjávarútvegsfyrirtæki létu af andstöðunni sinni við alþjóðlegar umhverfisvottanir. Sjóvík og Fram Foods Ísland eru nú MSC vottuð og Icelandic Group hefur sótt um slíka vottun.
4. Sendinefnd Íslands á loftslagsráðstefnunni í Cancún lagði fram tillögu um að endurheimt votlendis verði viðurkennd leið til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Blaðamaður Guardian hrósaði Íslandi með orðunum: ,,This is a huge step forward, and hats off to Iceland."
5. Orðspor Íslands í loftslagsmálum beið hnekki á árinu þegar í ljós kom að allar Norðurlandaþjóðirnar nema Ísland hafa dregið úr losun gróðurhúsalofttegunda á síðustu tuttugu árum og á loftslagsráðstefnunni í Cancún var tilkynnt að Ísland hefur fallið niður í 24. sæti á lista Germanwatch og Climate Action Network yfir frammistöðu þjóða í loftslagsmálum.
6. Skipulagsstofnun lauk sameiginlegu mati á umhverfisáhrifum álvers á Bakka og tilheyrandi virkjana og háspennulína. Þetta er fyrsta umhverfismatið sem er unnið á þennan hátt hér á landi.
7. Svanurinn hóf sig til flugs á árinu og nú eru fjórtán íslensk fyrirtæki með Svansvottun og önnur fjórtán fyrirtæki eru með umsóknir í vinnslu. Svansmerktum vörum á markaði hefur einnig fjölgað mikið.
8. Skoðanakönnun leiddi í ljós að flestir telja umhverfismál og nýtingu náttúruauðlinda mikilvægustu umfjöllunarefni stjórnlagaþings.
9. Ríkisstjórnin ákvað að 16. september, fæðingardagur Ómars Ragnarssonar, verði héðan í frá Dagur íslenskrar náttúru.
10. Hundraðasti skólinn flaggaði grænfánanum á árinu.

Bill Clinton fær sér ekki fleiri pylsur á Bæjarins bestu

2010-12-29T01:14:00.004Z

Nú er vinsælt að velja tíu hitt og þetta ársins 2010. Vefmiðillinn Grist hefur valið topp tíu umhverfisfréttir ársins sem er að líða:

1. Nær allir þeir repúblíkanar sem voru kosnir til setu á bandaríska þinginu í ár telja að engar breytingar séu að verða á loftslaginu og þaðan af síður að mannskepnan hafi einhver áhrif þar á.
2. Frumvarp um loftslagsmál sem var samþykkt í bandarísku fulltrúadeildinni í fyrra var fellt í öldungadeildinni í ár.
3. Bill Clinton fékk sér pylsu á Bæjarins bestu um árið og fékk vægt hjartaáfall í kjölfarið. Hann er nú orðinn grænmetisæta, fyrstur bandarískra forseta.
4. Olíufyrirtæki reyndu að koma í veg fyrir að lög um loftslagsbreytingar yrðu samþykkt í Kaliforníu. Frumvarpið var hins vegar samþykkt í almennum kosningum af 61% kjósenda.
5. Kínverjar eyddu fúlgum fjár í endurnýjanlega orkugjafa á sama tíma og þeir lokuðu fjölda gamalla kolaorkuvera. Þeir hafa tekið forystu í notkun vindorku og 66% af heimsframleiðslu á sólar rafhlöðum fer fram í Kína.
6. Fjöldaframleiðsla á rafmagnbílum er hafin fyrir alvöru, t.d. með Nissan Leaf og Chevy Volt.
7. Freedom, ein vinsælasta skáldsaga ársins, fjallar öðrum þræði um umhverfismál.
8. Google og fleiri fjárfestar stefna að því að reisa vindmyllur út af austurströnd Bandaríkjanna sem munu framleiða allt að 6.000 megavött.
9. Monsanto lenti í miklum vandræðum með illgresi á árinu og í kjölfarið féllu hlutabréf þess í verði.
10. Fimm milljónir tunna af olíu runnu í hafið eftir að olíuborpallurinn Deepwater Horizon sprakk á Mexíkóflóa. Grist segir þetta stærsta mengunarslys sögunnar.

Það er aldrei að vita nema að ég velji topp tíu umhverfisfréttir ársins 2010 hér á landi. Allar tillögur eru vel þegnar.

Ísland hefur fallið úr fyrsta sæti í það 24.

2010-12-20T15:18:00.010Z

Ísland hefur fallið úr fyrsta sæti í það 24. á lista yfir frammistöðu þjóða í loftslagsmálum. Það eru samtökin Germanwatch og Climate Action Network sem kynntu niðurstöðu sína á loftslagsráðstefnunni í Cancún í Mexíkó. Þetta er líklega ein þekktasta tilraunin sem gerð er til að meta frammistöðu þjóða á þessu sviði. Það verður reyndar að hafa í huga að ekkert land hefur verið í þremur efstu sætunum síðustu þrjú árin því að ekkert ríki er í raun talið gera nóg til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þannig að í raun erum við í 21. sæti. Tíu loftslagsvænustu ríkin eru þessi í réttri röð: Brasilía, Svíþjóð, Noregur, Þýskaland, Bretland, Frakkland, Indland, Mexíkó, Malta og Sviss.
Alls eru lagðar ellefu breytur til grundvallar matinu í þremur flokkum: Þróun losunar (50%), heildarlosun (30%) og stefnumótun (20%). Skýringin á þessu falli Íslands niður listann er nokkuð augljós. Tölurnar sem núna er miðað við eru frá árinu 2008, en þá jókst losun Íslands mikið þegar Fjarðaál tók að fullu til starfa (sjá meðfylgjandi mynd). Þess vegna er Ísland sett í versta flokk ríkja varðandi þróun losunar.
Það verður fróðlegt að sjá í hvaða sæti við lendum ef álver á Bakka og í Helguvík rísa. Samkvæmt svari við fyrirspurn Önnu Pálu Sverrisdóttur, varaþingmanns Samfylkingarinnar, þá eykst losun gróðurhúsalofttegunda um 610 Gg ef þessi tvö álver rísa í fullri stærð. Það gæti það farið að reynast okkur erfitt að viðhalda grænni ímynd Íslands á alþjóðavettvangi.

Hrægammalýðræði Davíðs Þórs í dagbók Gunnars Thoroddsen

2010-12-13T11:36:00.003Z

Umræðan um áhrifaleysi landsbyggðarinnar á stjórnlagaþingi var í besta falli kómísk, í versta falli sorgleg. Davíð Þór Jónsson skrifaði ágætan pistil um þetta undir fyrirsögninni Hrægammalýðræði. Þar segir hann meðal annars: ,,En þetta tal ber svo skýran vott um úreltan afdalahugsunarhátt og forneskjulegan lýðræðisskilning, að ég get ekki orða bundist." Hann sagði að í hrægammalýðræði ,,ættu" hinir og þessir fulltrúa á þinginu og í því fælist sá skilningur að fulltrúarnir raði sér í kring um hræið og reyni að rífa í sig sem mest af því.
Hrægammalýðræðið hér á landi hvílir á gömlum merg. Þessa dagana er ég að lesa ævisögu Gunnars Thoroddsen eftir Guðna Th. Jóhannesson. Bókin er stórmerkileg vegna aðgangs höfundar að óritskoðuðum dagbókum Gunnars. Dagbókarfærsla Gunnars 12. maí 1945, þá þingmanns Snæfellinga, er lítið en lýsandi dæmi um hrægammalýðræðið: ,,Eftir hádegi var allanna- og erilsamt út af Snæfellingamálum, eins og fyrri daginn. ... Sigþór Pétursson í Ólafsvík út af vörubíl sem hann vill fá frá setuliðinu og ég vona að hægt verði að útvega honum. Vildi hann setja forsætisráðherra í málið.”

Guardian tekur hattinn ofan fyrir samninganefndinni - Jónas segir hana ljúga

2010-12-12T21:10:00.007Z

Jónas Kristjánsson bloggar um niðurstöðu loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Cancún og er skiljanlega ósáttur. Miðað við hversu alvarlegar afleiðingar loftsagsbreytingar geta orðið þá eru viðbrögð heimsbyggðarinnar harla lítilmótleg. Ég skrifaði grein um þetta í kjölfar loftslagsráðstefnunnar 2005 og hún gæti alveg eins hafa verið skrifuð í kjölfar fundarins í Cancún.
En Jónas gengur full langt í gagnrýninni að mínu mati þegar hann segir: ,,Samninganefnd Íslands var bara að ljúga, er hún sagði fundinn í Cancún hafa verið góðan." Yfirlýsingar formanns íslensku samninganefndarinnar hafa ekki verið mjög hástemmdar. Í viðtali við mbl.is sagði hann: ,,Þetta var svolítið mikilvægur fundur til að ná samningaviðræðum aftur í gang og skapa traust og það telja menn að hafi tekist." Á Bylgjunni sagði hann samkomulagið sórt skref fram á við í ljósi þess að öll ríki hefðu ákveðið að auka fjármögnun og tækniaðstoð við verkefni í þróunarríkjum. Fulltrúar Oxfam og Friends of the Earth hafa tekið í sama streng. Í fréttum Rúv tjáði formaðurinn sig eingöngu um að gengið hefði verið frá tillögu Íslands um að vernd og endurheimt votlendis verði viðurkennd leið til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Blaðamaður Guardian í Cancún sá ástæðu til að hrósa Íslandi fyrir þessa tillögu með orðunum: ,,This is a huge step forward, and hats off to Iceland."
Þannig að formaður íslensku samninganefndarinnar hefur í viðtölum lýst því jákvæða sem kom út úr ráðstefnunni, en hann hefur hvergi haldið því fram að árangurinn uppfylli fyllstu kröfur sem gera verður til alþjóðasamfélagsins ef draga á úr hlýnun loftslagsins. Þess vegna fæ ég ekki skilið hverniga Jónas Kristjánsson kemst að þeirri niðurstöðu að íslenska samninganefndin hafi logið.

Wikileaks og lausnin á loftslagsvandanum

2010-12-10T09:48:00.011Z

Jón Guðni Kristjánsson flutti merkilegan pistil í Speglinum í gær um samskipti Bandaríkjanna og Kína í aðdraganda loftslagsráðstefnunnar í Kaupmannahöfn í fyrra. Skjöl sem Wikileaks hefur birt sýna að þessi ríki léku tveimur skjöldum við samningaborðið. Þannig virðast þau hafa verið búin að komast að niðurstöðu sín á milli fyrir fundinn um að ekki yrði skrifað undir bindandi samkomulag. En opinberlega var látið í veðri vaka að Kína og Bandaríkin væru fulltrúar andstæðra sjónarmiða. Þannig mun Hillary Clinton hafa staðfest við kínversk stjórnvöld, löngu fyrir Kaupmannahafnarráðstefnuna, að stjórn Obama myndi ekki víkja frá stefnu ríkisstjórnar W. Bush um að skrifa ekki undir bindandi sáttmála. En Obama fór engu að síður til Kaupmannahafnar og lék hlutverk leiðtoga hins vestræna heims með miklum bravör. Og hvernig stendur á þessu? Jú, þegar stórt er spurt á vettvangi heimsmálanna þá er svarið eiginleg alltaf það sama: ,,it´s the economy stupid." Það þjónar hagsmunum bandarískra fyrirtækja best að gera samninga við Kínverja um sölu á umhverfisvænni tækni og þekkingu, t.d. við þróun endurnýjanlegrar orku, kjarnorkuvera og umhverfisvænni kolaorkuvera. Enda hefur verið áætlað að þessi markaður velti 500 til 1.000 milljörðum dala árið 2013.
Þetta bendir til þess að samkomulag um loftslagsmál muni verða til á svipaðan hátt og samkomulagið um ósoneyðandi efni á sínum tíma. Vísindaleg vissa um umhverfisáhrifin liggur fyrir og þá er komið að þætti fyrirtækjanna sem fá ráðrúm til að þróa tæknilegar lausnir og koma þeim á markað. Og þá fyrst komast þjóðir heims að bindandi samkomulagi um samdrátt í losun.
Montrealbókunin þróaðist um það bil með þessum hætti. Vísbendingar um gat í ósonlaginu komu fram um miðjan áttunda áratuginn. Nokkrar þjóðir tóku strax forystu um samdrátt í losun, líkt og Evrópusambandið hefur gert í loftslagsmálunum, en alvöru alþjóðlegur samningur var ekki undirritaður fyrr en í Montreal 1987. Vissulega hafði almenningsálitið talsverð áhrif þar á, en það sem skipti líklega mestu var að bandarísk stórfyrirtæki eins og Dupont tóku forystu í því að framleiða og markaðssetja staðkvæmdarvöru sem voru ekki ósoneyðandi. Þannig þjónaði það orðið efnahagslegum hagsmunum Bandaríkjanna og fleiri vestrænna þjóða að komast að alþjóðlega bindandi samkomulagi um samdrátt í losun ósoneyðandi efna. Enda hefur alþjóðasamfélaginu tekist vel upp við að draga úr eyðingu ósonlagsins.
Og lærdómurinn af öllu þessi er þá væntanlega sá að peningaöflin ráða, ekki hugsjónir.

Reginhneyksli Einars K. Guðfinnssonar og Árna Finnssonar

2010-12-07T21:49:00.006Z

Nú hafa fjölmiðlar fjallað rækilega um samskipti Árna Finnssonar, formanns Náttúruverndarsamtaka Íslands, við bandaríska sendiráðið. Meðal annars hefur Einar K. Guðfinnsson verið dreginn að hljóðnemanum til að fordæma framferði Árna með orðum eins og reginhneyksli. Þó að ég sé ósammála Einari þá er þetta hans skoðun og honum er frjálst að hafa hana. En er það ekki furðulegt að fréttamönnum detti í hug að leita álits þriðja aðila á þessu smámáli á meðan sáralítið hefur verið fjallað um að erlend stórfyrirtæki í áliðnaði fengu bandaríska diplómata hér á landi til að reyna að hafa áhrif á skattastefnu íslenskra stjórnvalda? Í því máli hefur enginn stjórnmálamaður verið dreginn að hljóðnemanum til að lýsa hneykslan sinni á framferði álfyrirtækjanna eða sendiráðsins. Hvers vegna ekki? Nú eru hvalveiðar mjög smávægilegar í samanburði við hlut álvera í íslenska hagkerfinu. Þannig að undir eðlilegum kringumstæðum hefði kalt mat fjölmiðla átt að leiða til mikillar umfjöllunar um tilraunir bandaríska sendiráðsins til að hafa áhrif á mikilvægt innanríkismál. Að minnsta kosti meiri umfjöllunar en spjall Árna við sendiherrann hefur fengið. En eins og svo oft áður gera fjölmiðlar aukaatriði að aðalatriði og öfugt.

Mikilll meirihluti stjórnlagaþings styður umhverfisverndarákvæði

2010-12-01T11:18:00.004Z

Fimmtán af 25 kjörnum fulltrúum til stjórnlagaþings svöruðu könnun Félags umhverfisfræðinga um afstöðu þeirra til umhverfisverndarákvæðis á þá veru að þeir væru því fylgjandi. Könnunin var gerð í aðdraganda kosninganna og alls svöruðu 250 frambjóðendur því til að þeir væru fylgjandi umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá. Af þeim 250 náðu eftirfarandi 15 kjöri:

Andrés Magnússon, Eiríkur Bergmann Einarsson, Erlingur Sigurðsson, Freyja Haraldsdóttir, Gísli Tryggvason, Guðmundur Gunnarsson, Katrín Fjeldsted, Katrín Oddsdóttir, Lýður Árnason, Ómar Þorfinnur Ragnarsson, Silja Bára Ómarsdóttir, Þorkell Helgason, Þorvaldur Gylfason, Þórhildur Þorleifsdóttir og Örn Bárður Jónsson.

Ætla má af kynningarefni annarra kjörinna fulltrúa á stjórnlagaþingið að margir þeirra muni styðja það að umhverfisverndarákvæði verði bætt í stjórnarskrána þrátt fyrir að þeir hafi ekki svarað könnun Félags umhverfisfræðinga. Þar ber helst að nefna þau Ara Teitsson, Arnfríði Guðmundsdóttur, Illuga Jökulsson og Vilhjálm Þorsteinsson.
Þannig hafa 19 af 25 stjórnlagaþingmönnum lýst því yfir að þeir séu fylgjandi því að sérstakt umhverfisverndarákvæði verði fest í stjórnarskrá. Það má því gera ráð fyrir að slík tillaga renni greiðlega í gegnum stjórnlagaþingið.

Veiðimenn í vanda vegna loftslagshlýnunar

2010-11-30T10:40:00.007Z

Sigmar B. Hauksson, formaður Skotveiðifélags Íslands, skrifaði áhugaverðan pistil í Morgunblaðið um helgina. Þar fjallar hann um breytingar í náttúru Íslands sem veiðimenn taka eftir vegna hlýnandi loftslags. Hann fjallar um lundastofninn sem hefur dregist saman um 25% síðastliðin fjögur ár og hann minnist einnig á fækkun í öðrum sjófuglastofnum. Sjóbleikja er önnur vinsæl veiðibráð sem á í vök að verjast. Síðustu sumur hefur dregið úr sjóbleikjuveiði hér við land vegna þess að hún leitar norður á bóginn í kaldari sjó. Þá minnist Sigmar á rjúpuna og segir talsvert af rjúpu á Austur-, Norður-, og Vesturlandi en hins vegar mjög lítið á Suðurlandi. Sigmar telur breytingar á veðurfari líklegustu skýringuna á þessu misvægi. Veðurfar á Suðurlandi henti þannig rjúpunni síður en gæsin njóti hins vegar góðs af því og þess vegna yfirgefi hún landið mun seinna en hún gerði fyrir tíu til fimmtán árum.
Það er fróðlegt að fá svona vitnisburð frá manni sem er mikið úti í náttúrunni og hefur fylgst með hegðun villtra dýra um langt skeið.
Ég vil þó gera athugasemd við eitt sem sem Sigmar ritar. Hann segir engar íslenskar plöntur í útrýmingarhættu. Umhverfisráðuneytið og Náttúrufræðistofnun Íslands hafa sett upp ljósmyndasýningu um breytingar í náttúru Íslands vegna loftslagsbreytinga. Ein myndin er af fjallavorblómi sem er sjaldgæf jurt sem vex aðeins hátt til fjalla og hlýnandi loftslag gæti ógnað tilvist þess og fleiri tegunda fjallablóma. En svo gæti þetta misræmi í túlkun minni og Sigmundar falist í skilgreiningum. Þannig að ég er ekki að leiðrétta það sem hann segir, heldur frekar koma á framfæri vinsamlegri ábendingu.

Frétt Rúv sannar að gagnrýni Ármanns á rétt á sér

2010-11-28T21:20:00.008Z

Þegar ég les bloggpistla Ármanns Jakobssonar verð ég yfirleitt jafn pirraður og þegar ég les pistla Tryggva Þórs Herbertssonar. Það er eins og Ármann hafi horft á of marga þætti af Innliti/útliti á sínum tíma og hafi yfirfært ruglið sem var þar í gangi á alla þjóðina. Og þess vegna eigi hún skilið að láta svipuhöggin dynja á bakinu á sér. En stundum á Ármann góða spretti og þar skilur á milli hans og Tryggva Þórs.
Nýverið skrifaði Ármann beitta og þarfa gagnrýni á fréttaflutning Rúv. Hann skrifar meðal annars: ,,Fréttamenn falsa auðvitað ekki fréttir. Þeir taka við fréttum frá áróðurshópum og svo setja þeir þær fram. Það skiptir máli hvort þeir veita áhorfendum einhverjar upplýsingar sem hjálpa þeim að meta áróðurinn en ef þeir gera það ekki er áhorfandinn varnarlaus. Hann hlýtur að taka því sem sett er fram sem sannleika."
Daginn eftir að Ármann skrifaði þennan pistil birti Rúv þessa sjónvarpsfrétt. Þarna gerir Rúv einmitt þetta sem Ármann segir, setur fram áróður en veitir engar upplýsingar til að áhorfandinn geti lagt mat á hann.
En hvernig stendur á því að Rúv stendur sig ekki betur en raun ber vitni í umfjöllun um þetta mikilvæga mál? Ég hef sjálfur unnið á fréttastofu Rúv og veit að þar vinnur vandað fólk sem hefur faglegan metnað. En álagið er mikið á niðurskurðartímum og það er gerð krafa um hröð vinnubrögð. Það kann að bitna á gæðunum. Hraðinn gerir það líka að verkum að menn freistast til gera afstöðu hagsmunaaðila að kjarna frétta. Það er auðvelt viðfangs og krefst lítillar íhugunar eða yfirlegu. Svo má líka nefna að það er tvíbent sverð að hafa fréttamenn starfandi í sveitarfélögum úti á landi. Fólk þarf að hafa breitt bak til að fjalla á gagnrýninn hátt um afstöðu ráðandi afla í litlum samfélögum. Og að lokum grunar mig að það séu frekar fáir fréttamenn á Rúv sem hafa yfir höfuð áhuga á umhverfis-, orku og skipulagsmálum. Af öllum þessum ástæðum ber bloggari úti í bæ höfuð og herðar yfir virtustu fréttastofu landsins þegar kemur að umfjöllun um þessi mál.

Góð kjörsókn

2010-11-27T21:43:00.004Z

‎Nú berjast fylkingarnar á netinu. Vinstri menn segja að hægri mönnum hafi tekist að eyðileggja kosninguna til stjórnlagaþings og hægri menn segja þjóðina hafa hafnað þessu framtaki ríkisstjórnarinnar. En bíðum nú hæg. Ég hefði haldið að 35-40% kjörsókn væri bara skrambi góð í kosningum til þings sem á einungis að vera ráðgefandi, þar sem framkvæmdin er flókin og kynning frambjóðenda lítil sem engin. Þeim sem sannarlega er umhugað um stjórnarskrána lögðu það á sig að mæta á kjörstað og hafa þannig áhrif á þróun hennar. Ég held að það sé óraunhæft að þessi hópur áhugasamra telji fleiri en 40% kjósenda. Þess vegna er ég algjörlega ósammála þeim sem segja kosningu til stjórnlagaþings hafa mislukkast. Ég hlakka til að sjá niðurstöðu kosninganna í vikunni og bind miklar vonir við stjórnlagaþingið.

Rio Tinto Alcan tekur 600 bíla úr umferð hér á landi

2010-11-26T20:50:00.003Z

Rio Tinto Alcan tilkynnti í dag að fyrirtækið hefði gert fjögurra ára samstarfssamning við Landbúnaðarháskóla Íslands um endurheimt votlendis. Markmiðið er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda með því að endurheimta um fimm ferkílómetra votlendis og stöðva þannig losun sem jafngildir losun 600 fólksbíla. Endurheimt votlendis hefur fleiri kosti í för með sér, stuðlar t.d. að auknum líffræðilegum fjölbreytileika, sér í lagi í fuglalífi.
Í þetta verkefni hendir Alcan 40 milljónum sem fara bæði í rannsóknir og sjálfa endurheimtina. Þannig tekur fyrirtækið frumkvæði á þessu sviði hér á landi. Hið opinbera hefur lengi talað um mikilvægi þessarar aðferðar við að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en því miður hafa aðgerðir ekki fylgt máli, ekki einu sinni í góðærinu.
Eflaust líta sumir á þetta framtak sem grænþvott Rio Tinto Alcan. En ég leyfi mér að gleðjast yfir framtakinu og því að peningunum sé varið til umhverfismála frekar en t.d. íþrótta eða annarra málaflokka sem hafa úr miklu meira fé að spila en umhverfisgeirinn. Vonandi fylgja fleiri "græn" verkefnið í kjölfarið hjá Alcan. Til dæmis gæti fyrirtækið sett nokkrar milljónir og vinnuafl starfsmanna sinna í að taka á utanvegaakstri í Reykjanesfólkvangi og lagfæra jarðvegsskemmdir sem óábyrgir ökumenn mótorhjóla, fjórhjóla og jeppa hafa valdið.

Stjórnsýsla á amfetamínsterum

2010-11-24T16:38:00.004Z

Ég hitti mann nýverið sem vinnur í umhverfisverndargeiranum og hann sagði mér frá því þegar hann fór við annan mann á fund starfsmanns sveitarfélags til að mótmæla stórframkvæmd sem ráðast átti í innan marka sveitarfélagsins (hvorki álver né virkjun). Starfsmaðurinn benti honum þá á að fulltrúar sveitarfélagsins hefðu skoðað heimasíðu þess umhverfisverndarfélags sem hann væri í forsvari fyrir og þar væri meðal annars að finna styrktarlínur frá nokkrum fyrirtækjum. Gerði starfsmaður sveitarfélagsins þá viðmælanda mínum og félaga hans það ljóst að ef þeir hættu ekki andstöðu sinni við framkvæmdina þá yrði haft samband við fyrirtækin og þau hvött til að láta af fjárhagslegum stuðningi sínum við umhverfisverndarfélagið. Það er líklega styttra milli Íslands og Sikileyjar en ég hélt.

Afstaða frambjóðenda til umhverfisverndarákvæðis í stjórnarskrá

2010-11-24T16:19:00.002Z

Félag umhverfisfræðinga hefur kannað afstöðu frambjóðenda til stjórnlagaþings til hugmynda um að umhverfisverndarákvæði verði bætt í stjórnarskrá. Listi yfir þá sem eru fylgjandi slíkum hugmyndum hefur nú verið birtur á heimasíðu félagsins. Það er um að gera fyrir áhugasama að nýta sér þessar upplýsingar. Ég hef áður bloggað um mikilvægi þess að umhverfisverndarákvæði verði bætt í stjórnarskrána.

Bravó Davíð/Haraldur, bravó Ólafur!

2010-10-29T14:57:00.004Z

Mér varð það á um daginn að pósta á Facebook að ég vissi ekki hvor væri leiðinlegri leiðarahöfundur, ritstjóri Fréttablaðsins eða ritstjóri Morgunblaðsins. Ég lýsti því eftir meiri framsýni, frumleika og fjöri. Sem komu svo í leitirnar í gær þegar bæði blöðin birtu ljómandi góða leiðara.
Ólafur Stephensen, ritstjóri Fréttablaðsins, fjallar um þá ákvörðun Icelandic Group að sækjast eftir vottun Marine Stewardship Council. Hann gagnrýnir þar m.a. afstöðu LÍÚ: ,,Heimurinn er hins vegar ekki svart-hvítur. Þegar sum umhverfisverndarsamtök hvetja neytendur til að sniðganga allan þorsk vegna þess að tegundin er ofveidd í Norðursjó eða við Kanada er það augljóslega villandi áróður. En þegar önnur umhverfisverndarsamtök benda á þá hættu, sem lífríki Jarðarinnar og lífsafkomu mannkynsins stafar af ofveiði og hvetja neytendur til að kaupa aðeins fisk, sem er veiddur og unninn með sjálfbærum hætti, hafa þau mikið til síns máls. Neytendur víða um heim eru meðvitaðir um þetta og gera kröfu um að fiskurinn sem þeir kaupa á markaðnum eða úti í búð sé umhverfisvottaður."
Morgunblaðið (Davíð eða Haraldur) fjallaði um dýravernd og birti það sem ég álít eina bestu hugvekju um umhverfisvernd sem ég hef lesið lengi: ,,Maðurinn er hrokafyllsta dýrategundin. Það er svo sem ekki að undra því að allar hinar urðu undir og verða nú að lúta honum, líka þær stærstu og kröftugustu. Fyrirferð mannsins fer sífellt vaxandi og mörk frjálsra lenda dýraríkisins á jarðarkringlunni skreppa hratt saman. Þess utan er gáleysi og óvönduð umgengni mannsins í sameiginlegu umhverfi sínu og þeirra dýrunum iðulega háskaleg. Skógareldar vegna íkveikju, flóð vegna ummyndunar lands, olíuslys á sjó og landi, auk venjubundina mengunarslysa eru nokkur dæmi. Votlendi er fargað og samgönguþarfir mannskepnunar þrengja sífellt að. ... Þegar maðurinn hafði náð því að verða herra jarðarinnar og að lokum þannig að yfirburðir hans voru algjörir orðnir, hafði ábyrgðin á tilverunni þar með einnig flust til hans. Stöðu hans fylgja skyldur og þær ríkar." Ég hvet alla til að næla í blaðið og lesa leiðarann í heild sinni.
Bravó Davíð/Haraldur, bravó Ólafur!

Íslenskir fiskútflytjendur vilja vottun Marine Stewardship Council

2010-10-27T13:33:00.003Z

Það virðist vera sem forystufólk íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja sé að taka erlendar umhverfisvottanir í sátt. Fréttablaðið segir frá því í morgun að Icelandic Group, sem er stærsta sjávarútvegsfyrirtæki landsins, ætli að sækja um vottun Marine Stewardship Council (MSC) fyrir þorsk- og ýsuveiðar við Ísland. Vitnað er í Ingvar Eyfjörð, aðstoðarforstjóra Icelandic Group, sem segir að vottunin muni styðja við árangursríka markaðssetningu á íslensku sjávarfangi á erlendum markaði. Fyrr á þessu ári steig fiskútflutningsfyrirtækið Sæmark þetta skref, líklega fyrst íslenskra fyrirtækja. Fram að þessu hafa íslensk sjávarútvegsfyrirtæki ekki sýnt MSC mikinn áhuga, heldur þvert á móti. Talsmenn Landsambands íslenskra útvegsmanna (LÍÚ) hafa tortryggt MSC og líkt samtökunum við mafíu. Fiskifélag Íslands hefur þess vegna lagt í kostnaðarsama vinnu við að útbúa og markaðssetja séríslenskt vottunarkerfi.
Ég hef einu sinni verið boðaður á fund með fulltrúa LÍÚ til að ræða umhverfismerktar neysluvörur. Það var árið 2008 og þá vann ég að tillögum um leiðir til að auka áhuga og vitneskju Íslendinga um umhverfismerktar vörur. Fulltrúi LÍÚ gerði mjög lítið úr vægi umhverfismerkinga á erlendum mörkuðum og sagði þær geymdar úti í horni í sárafáum verslunum. Þá var ég tiltölulega nýfluttur frá Edinborg í Skotlandi og þóttist vita betur. Þeim fundi lauk með því að fulltrúi LÍÚ rauk á dyr og skellti á eftir sér.
En hvað skyldi valda þeirri merkilegu stefnubreytingu sem nú hefur orðið? Líklega hefur fyrri afstaða verið farin að skaða viðskipti íslenskra fyrirtækja í útlöndum, ekki síst eftir að Norðmenn hófu sitt vottunarferli hjá MSC fyrir tveimur árum. Við hefðum betur hafið þessa vegferð fyrr og staðið þannig vörð um orðspor íslenskra sjávarafurða og sparað okkur þann kostnað sem fylgir séríslensku vottunarkerfi.

Íslendingar með stærsta vistsporið

2010-10-27T11:02:00.004Z

Spegill gærdagsins fjallaði um niðurstöður Sigurðar Eybergs Jóhannessonar og dr. Brynhildar Davíðsdóttur á vistspori Íslendinga. Niðurstaðan er í stuttu máli sú að Íslendingar eru neyslufrekasta þjóð heims. Eins og Sigurður segir sjálfur í viðtalinu þá er erfitt að ná 100% nákvæmni í svona mælingu en rannsóknin gefur okkur engu að síður góða mynd af því hvernig ástandið er hjá okkur í samanburði við aðrar þjóðir. Og ef þessari vinnu verður haldið áfram þá gefur rannsóknin okkur líka tækifæri til að bera saman árangur milli ára svo við fáum áreiðanlegar upplýsingar um það hvert við stefnum á sviði umhverfismála hér á landi. Sigurður kemst vel að orði þegar hann segir Íslendinga vera yfirstétt í hnattrænum skilningi. Þetta er gott framtak hjá þeim Sigurði og Brynhildi. Hægt er að hlusta á þáttinn á vef Ríkisútvarpsins. Og það er hægt að nálgast rannsóknina á Skemmunni..

Fundur um umhverfisvernd og stjórnarskrá

2010-10-11T23:04:00.001Z

Félag umhverfisfræðinga hefur boðað til fundar um umhverfisvernd og stjórnarskrá á Kaffi Sólon á föstudag kl. 12:00. Fundurinn hefst á stuttu erindi en svo verður opnað fyrir umræður.
Á aðalfundi Félags umhverfisfræðinga 25. september síðastliðinn var þriggja manna vinnuhópur stofnaður til að stuðla að því að umhverfis- og náttúruverndarákvæði verði sett í stjórnarskrá. Vinnuhópurinn á að hafa frumkvæði að samvinnu einstaklinga og félagasamtaka um þetta mál og er fundurinn á Sólon á föstudag fyrsta skrefið í að stuðla að slíkri samvinnu. Vinnuhópinn skipa Guðmundur Hörður Guðmundsson, María J. Gunnarsdóttir og Björn Guðbrandur Jónsson. Aðalfundur Félags umhverfisfræðinga samþykkti einnig svolhjóðandi ályktun: ,,Aðalfundur Félags umhverfisfræðinga á Íslandi hvetur til þess að í nýrri stjórnarskrá íslenska lýðveldisins verði fjallað sérstaklega um umhverfismál. Jafnframt hvetur fundurinn almenning til að horfa til frambjóðenda til stjórnlagaþings sem hafa umhverfismál á stefnuskrá sinni.”
Ég geri ráð fyrir því að á fundinum á föstudag muni skapast lífleg umræða um það hvernig orða eigi stjórnarskrárákvæði um umhverfismál. Auk þess verður áhugavert að heyra hvort fólk hafi áhuga á að stofna sérstakan vettvang sem hafi það að markmiði að koma umhverfisverndarákvæði í nýja stjórnarskrá. Og vonandi mæta einhverjir frambjóðendur á svæðið.

Sólarmegin í atvinnulífinu

2010-10-08T09:55:00.005Z

Það var hressandi að hlusta á viðtal við Helgu Valfells, framkvæmdastjóra Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, í morgunútvarpi Rásar 2 í morgun. Hún var þar til að tjá sig um fréttir vikunnar og þess vegna bjóst ég ekki við mjög uppörvandi umræðum. Enda hóf spyrillinn umræðuna eitthvað á þessa leið: ,,Það er dálítið drungalegt andrúmsloft í samfélaginu og það virðist ekki vera mikil von." En Helga var ekki alveg á sama máli og sagðist starfa sólarmegin í atvinnulífinu. Hjá nýsköpunarfyrirtækjum hefði nefnilega sjaldan verið betri stemmning, þau væru að ráða fólk og skapa gjaldeyri, erlendir fjárfestar væru að koma með peninga inn í landið og fullt af kláru fólki væri að gera frábæra hluti. Hún yrði því ekki vör við vonleysi í sínum störfum, heldur mikla bjartsýni og grósku. Helga tók það fram að úrræði stjórnvalda hefðu mikið með þetta að gera, t.d. heimild nýsköpunarfyrirtækja til að ráða fólk af atvinnuleysisskrá og fá bætur viðkomandi upp í launagreiðslur.
Ég þakka Helgu fyrir að læða þessari gleðipillu út í morgunkaffið hjá mér og hvet hana um leið til að fara oftar í kaffi hjá starfsfólki Samtaka atvinnulífsins, ekki virðist veita af.

Persónukjör til efri deildar Alþingis

2010-10-01T09:43:00.001Z

Birti þessa grein í Fréttablaðinu í dag:

Alþingi hefur nú til umfjöllunar frumvarp um breytingar á lögum um alþingiskosningar sem gerir ráð fyrir svonefndu persónukjöri. Frumvarpið var tekið til fyrstu umræðu fyrir tæpu ári og hefur síðan verið til umfjöllunar hjá allsherjarnefnd. Óvíst er um örlög frumvarpsins á Alþingi en það hefur sætt talsverðri gagnrýni. Bent hefur verið á að það geti reynst stjórnmálaflokkum erfitt að móta áherslur fyrir kosningar ef forystusveit þeirra er ekki valin fyrr en á kjördag. Eins gæti reynst flokkunum erfitt að tilnefna málsvara í fjölmiðlum þegar leiðtogar veljast ekki fyrr en á sjálfan kjördag. Kosningakerfi sem þetta kann því að skapa óreiðu sem þjóðin þarf síst á að halda um þessar mundir.

Hugmyndin um persónukjör er góðra gjalda verð, enda mikil þörf á að auka áhrif kjósenda. Stjórnlagaþing mun fjalla um slíkar hugmyndir og útfæra þær. Ein leið sem stjórnlagaþing gæti tekið til athugunar er að skipta Alþingi aftur upp í tvær deildir, efri og neðri, og efna til óflokksbundins persónukjörs í aðra þeirra. Þannig gætu stjórnmálaflokkar áfram boðið fram í landshlutaskiptum kjördæmum til neðri deildar þingsins en til efri deildar yrði kosið einstaklingskosningu þar sem landið yrði eitt kjördæmi. Þannig yrðu tvö framfaraskref tekin í einu vettfangi án þess að afnema hið rótgróna kerfi sem við búum við í dag. Þessi leið ætti því að falla flestum í geð.

Kerfið gæti virkað þannig að þjóðin kysi t.d. þrettán þingmenn til efri deildar Alþingis en 51 til neðri deildar. Þannig yrði þingmönnum einungis fjölgað um einn þó að deildunum yrði fjölgað. Handhafar framkvæmdarvalds kæmu úr röðum neðri deildar og hún skipaði málefnanefndir þingsins. Meginhlutverk efri deildar þingsins væri að staðfesta eða synja ákvörðunum neðri deildarinnar og hún hefði einnig vald til að vísa málum til þjóðaratkvæðagreiðslu. Líklega myndi slíkt fyrirkomulag hvetja til vandaðri vinnubragða á Alþingi og gera þau lýðræðislegri. Einnig mætti hugsa sér að leggja niður embætti forseta Íslands og fela forseta efri deildar Alþingis að gegna skyldum þjóðhöfðingja. Þannig yrði þjóðhöfðinginn áfram þjóðkjörinn, t.d. sá sem fengi flest atkvæði í kjöri til efri deilarinnar. Slík breyting myndi færa þjóðhöfðingjanum raunverulegt hlutverk í stjórnskipan ríkisins og mögulega spara þjóðinni eitthvert fé.

Íslendingar eru næst orkufrekasta þjóð í heimi

2010-09-30T22:07:00.004Z

Það er fróðlegt að skoða Lykiltölur ársins 2010 sem Alþjóða orkumálastofnunin gefur út. Sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem farið hefur fram hér á landi um orkumál eftir hrunið. Krafan um fleiri virkjanir er sett fram af svo mikilli ákefð og tilfinningahita að það mætti halda að þjóðin ætti enn langt í land með að iðn- og rafvæðast til jafns á við önnur vestræn lönd. En það er öðru nær. Í lykiltölum Alþjóða Orkumálastofnunarinnar er orkunotkun þjóða árið 2008 borin saman eftir höfðatölu. Mælieiningin er jafngildi olíutonns (TOE - ton of oil equivalent). Orkunotkun stórveldisins Kína er 1,6 TOE og Bandaríkjanna 7,5 TOE. Orkunotkun norðurlandanna er svona: Svíþjóð 5,36, Noregur 6,22, Finnland 6,64 og Danmörk 3,46. Olíuríki í Mið-Austurlöndum eru í hópi þeirra orkufrekustu; Saudi Arabía með 6,56, Bahrain 12,03 og Sameinuðu Arabísku furstadæmin með 13,03. Orkunotkun Íslendinga slær næstum öllum öðrum við með 16,47 TOE! Eina landið sem er orkufrekara en Ísland er Qatar með 18,83 TOE. Orkunotkun okkar per haus er því á við ríkustu olíuríkin við Persaflóa. Hvernig stendur þá á því að krafan um fleiri virkjanir, jafnvel tvöföldun á orkuframleiðslu landsins, er svona hávær?

Stefnumótun byggð á frekju og óskhyggju

2010-09-27T22:44:00.013Z

Andri Snær Magnason skrifaði ágæta grein í Fréttablaðið um daginn sem hann kallaði Í landi hinna klikkuðu karlmanna og í kjölfarið ræddu hann, Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, og fleiri greinina á opnum fundi í Háskóla Íslands. Fundurinn var hljóðritaður og núna er hægt að hlusta á hann á heimasíðu Framtíðarlandsins.
Ég sat þennan fund og mér brá við að heyra sumt sem Vilhjálmur hafði fram að færa. Til dæmis þetta.

VE: ,,Þannig var að þegar við vorum fyrir ári síðan að gera þennan stöðugleikasáttmála þá blasti það við að það voru þarna framkvæmdir í gangi. Það voru þarna aðilar, Norðurál, sem er að byggja álverið í Helguvík var komið í gang með að byggja álver. Það var verið að framkvæma þarna fyrir annað hundrað milljónir á mánuði þess vegna og það er risin þarna grind. ... Síðan eru líka orkufyrirtækin sem voru þarna til staðar. Þau voru búin að gera samninga um orkusölu til álversins og túrbínur á leið til landsins, búið að panta þær og ganga frá því öllu saman. ... Og við fengum á fundi okkar ekki bara fulltrúa þessara fyrirtækja, heldur líka sjálfan forsætisráðherrann og fjármálaráðherrann og fullt af embættismönnum og það var nú bara enginn af þessu góða fólki sem uppfræddi okkur um það að það væru einhver sérstök vandamál í veginum fyrir því að vera búin að klára allar hindranir og koma þeim úr vegi fyrir 1. nóvember í fyrra.
Spurt úr sal: Trúðuð þið því?
VE: Trúðum við því. Ja, við höfðum bara mikinn áhuga á því að sjá þetta rísa."

Nú má öllum almenningi vera orðið ljóst að álver rís ekki í Helguvík, meðal annars vegna þess að hvorki fæst til þess nægilegt fé né orka. Reyndar hefur þetta legið ljóst fyrir eins lengi og menn hafa kært sig um að bera saman orkuþörf annars vegar og mögulega orkuframleiðslu hins vegar. Þess vegna veldur það mér hugarangri að í fyrrasumar sömdu fulltrúar Samtaka atvinnulífsins og fulltrúar stjórnvalda um stöðugleikasáttmála sem gerði ráð fyrir álveri í Helguvík, að því er virðist án þess að hafa hugmynd um raunverulega stöðu mála. Að minnsta kosti ef marka má orð Vilhjálms Egilssonar. Hafði virkilega enginn úr þessum hópi sest niður og reiknað dæmið til enda? Atvinnulífið virðist bara hafa litið svo á að málið væri í höfn vegna þess að til væri álframleiðandi sem væri til í að fjármagna dæmið. Og fulltrúar stjórnvalda virðast hafa hlustað á kröfur atvinnulífisins og bara spilað með. Ef ég er að draga réttar ályktanir þá hljómar þetta eins og bergmál úr skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um hrun bankanna. Engin fræðileg greiningarvinna að baki stefnumótun - bara frekja og óskhyggja. Þannig vinnubrögð færðu okkur bankabólu - vonandi bíður orkubóla ekki handan við hornið.

Umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá

2010-09-16T12:26:00.002Z

Birti þessa grein í Fréttablaðinu í dag:

Stjórnlagaþing mun koma saman í febrúar næstkomandi. Í lögum um þingið segir að það skuli sérstaklega fjalla um átta þætti, þar á meðal umhverfismál og eignarhald náttúruauðlinda. Umræða um eignarhald náttúruauðlinda verður vafalaust fyrirferðarmikil á þinginu en hitt er ekki síður mikilvægt að þingið fjalli vandlega um sérstakt umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá.

Krafa umhverfisverndarsinna
Fjöldi fólks hefur hvatt til þess að umhverfisverndarákvæði verði bætt við stjórnarskrána. Umhverfisverndarsinnaðir stjórnmálamenn hafa mælst til þess, eins og Þórunn Sveinbjarnardóttir, fyrrverandi umhverfisráðherra. Reynsla hennar af störfum innan stjórnsýslunnar varð til þess að hún áréttaði opinberlega mikilvægi þess að í stjórnarskránni væri umhverfiskafli svo að náttúra og umhverfi nytu verndar hennar eins og atvinnufrelsi og eignarréttur. Umhverfisverndarsamtök hafa tekið í sama streng. Aðalfundur Landverndar 2004 beindi því til stjórnvalda að við endurskoðun stjórnarskrár yrði sett inn ákvæði um umhverfisvernd og samtökin sendu þáverandi stjórnarskrárnefnd tillögu að slíku ákvæði árið 2005. Í greinargerð með tillögunni sagði að gjarnan væri vísað til atvinnufrelsis- og eignaréttarákvæða stjórnarskrárinnar við meðferð opinberra mála og ákvæðin gætu ein og sér leitt til niðurstöðu sem spillti náttúru og umhverfi. Því væri rík þörf fyrir umhverfisverndarákvæði.

Afstaða fræðimanna
Fræðimenn hafa fjallað um áhrif umhverfisverndarákvæðis í stjórnarskrám. Ber þar helst að nefna Aðalheiði Jóhannsdóttur, prófessors við lagadeild Háskóla Íslands. Í grein hennar í Úlfljóti árið 2005 segir að umhverfisverndarákvæði gæti tryggt meiri vandvirkni og yfirvegun þegar ákvarðanir sem hafa áhrif á umhverfið eru teknar, t.d. yrðu löggjafinn og aðrir sem taka slíkar ákvarðanir að rökstyðja þær betur. Þá taldi Aðalheiður það ekki óhugsandi að almenningur, félög eða stofnanir gætu byggt kröfur um aukna umhverfisvernd á slíku ákvæði. Að minnsta kosti yrðu sjónarmið umhverfisverndar jafnrétthá sjónarmiðum atvinnufrelsis og verndar eignarréttinda.

Næstu skref
Umhverfisverndarákvæði í stjórnarskránni myndi ekki binda enda á átök um umhverfisvernd hér á landi. Það myndi engu að síður marka mikið framfaraskref eins og hér hefur verið rakið. Slíkt framfaraskref hafa aðrar þjóðir stigið, t.d. Norðmenn, Finnar, Þjóðverjar og Ekvadorar. Það er því full þörf á að áhugafólk um umhverfisvernd taki höndum saman í aðdraganda þjóðfundar og stjórnlagaþings og stuðli að því að umhverfisverndarákvæði verði bætt við stjórnarskrána, t.d. með því að semja drög að slíku ákvæði og kynna það fyrir fulltrúum á stjórnlagaþingi og þjóðfundi. Einnig er full ástæða til að hvetja umhverfisverndarsinna til að bjóða sig fram til stjórnlagaþingsins og vinna þar tillögu um umhverfisverndarákvæði í stjórnarskrá brautargengi.

Guðmundur Hörður Guðmundsson
Í stjórn Félags umhverfisfræðinga

Vísbendingar um áhrif loftslagsbreytinga hrannast upp

2010-07-14T15:27:00.003Z

Nú hrannast inn fréttir af loftslagsbreytingum. Vísir.is segir frá því að krían líði skort á fæðu á Snæfellsnesi fimmta árið í röð og Morgunblaðið hefur eftir Erpi Snæ Hansen, líffræðingi hjá Náttúrustofu Suðurlands að lundastofninn sé að hrynja í Vestmannaeyjum. Í báðum tilfellum er ástæðan talin hrun í sandsílastofni sem líklega má rekja til hlýnunar sjávar. Og Morgunblaðið segir frá því að allir skaflar í Esjunni séu horfnir tíunda árið í röð og Páll Bergþórsson, fyrrverandi veðurstofustjóri segir það í fyrsta skipti sem það gerist (líklega frá því að menn fóru að fylgjast með snjóalögum í fjallinu). Og svo greinir Veðurstofan frá því að það sé óvenjulítill hafís á norðurhveli þetta sumarið sem stefni í að nálgast lágmarkið frá sumrinu 2007 sem var algjört metár. Svo maður tali nú ekki um hitabylgjurnar í Bandaríkjunum, Indlandi, Kína og Evrópu. Og punkturinn yfir i-ið eru svo fréttir um að vísindamenn á sviði loftslagsvísinda hafi verið hreinsaðir af ásökunum um óheiðarlega meðferð gagna.

Besta flokknum er dauðans alvara

2010-06-01T00:17:00.005Z

Í aðgerðaráætlun Besta flokksins segir: ,,Fáum strætisvagnakerfi sem virkar. Rafbílavæðum Reykjavík og verðum leiðandi í heiminum á því sviði. Það er mjög sniðugt. Minnka bílaumferð. Gjaldfrjálst í strætó fyrir börn, námsmenn, fatlaða og eldri borgara til að byrja með en stefna að algjörlega gjaldfrjálsu kerfi. Rafvæða almenningssamgöngur." Það er áhugavert að lesa þessi markmið Besta flokksins í ljósi þess að bandaríski herinn spáði því nýlega að innan tveggja ára eigi olíuframleiðsla ekki eftir að anna eftirspurn. Við erum þegar kominn svo nærri þessum "peak-oil" punkti að olíufyrirtækin leita alltaf lengra og lengra eftir olíu, t.d. með djúpborunum á Mexíkóflóa og kannski austur af Íslandi. Mögulegar afleiðingar þeirra hafa orðið öllum ljósar á síðustu vikum.
Ef herinn reynist sannspár um "peak-oil" þá sjá sérfræðingar hersins fram á alvarlegan skort á olíu árið 2015! Það þýðir að heimurinn stefnir í meiriháttar orkukreppu með tilheyrandi hækkun á verði á olíu. Ef þessar spár reynast réttar þá gæti heimurinn orðið allt annar við lok þessa kjörtímabils en við upphaf þess. Markmið Besta flokksins eru því alls ekkert grín, heldur dauðans alvara.

Frétt Guardian um spá bandaríska hersins.

Þörf umfjöllun um galla ETS

2010-05-29T00:08:00.003Z

Upp á síðkastið hefur talsvert farið fyrir Magnúsi Jónssyni, fyrrverandi Veðurstofustjóri, í umfjöllun um umhverfismál. Hann hefur til að mynda skrifað greinar í Morgunblaðið um grænan hagvöxt og auðlindaskatta. Nú síðast stormar hann fram á ritvöllinn með fróðlegri grein um umhverfisskatta í síðasta tölublað Tíundar. Margt fróðlegt sem þar kemur fram, t.d. þetta: ,,Í desember sl. kom út skýrsla frá EUROPOL, Glæparannsóknastofnun Evrópu, sem dregur upp dökka mynd af ETS-kerfinu (viðskiptakerfi með losunarheimildir) í ESB eftir fjögurra ára reynslu af því. Þar er því haldið fram að 90% af öllum viðskiptum með losunarheimildir fari fram á forsendum skattsvika sem nemi um 1.000 milljörðum ÍSK á ári. Kerfið virki eins og segull á stórfelld virðisaukaskattsvik og sé draumakerfi fyrir peningaþvætti. Loks er því haldið fram að það dragi ekki úr losun gróðurhúsalofttegunda. Að óbreyttu sé þetta kerfi því paradís fjársvikara og sé fyrst og fremst gróðatækifæri fyrir mestu mengunarfyrirtækin og fyrir verðbréfasala og fjárfesta." Þarna fjallar Magnús um hlið á viðskiptakerfinu sem hefur fengið sáralitla ef nokkra umræðu hér á landi. Vonandi breytist það til batnaðar.

Kolbrún og olíuleitin

2010-05-19T11:38:00.004Z

Í fyrra var látið eins og Kolbrún Halldórsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, hefði framið pólitískt harakíri með því að lýsa því yfir skömmu fyrir kosningar að olíuvinnsla á Drekasvæðinu samræmdist hvorki stefnu um sjálf bæra nýtingu orkulinda né skuldbindingum Íslands í umhverfismálum á alþjóðavettvangi.

Það er fróðlegt að rifja upp þessi ummæli Kolbrúnar og yfirdrifin viðbrögð fjölmiðla við þeim í ljósi þess sem gekk á hjá olíu- og kolaiðnaðinum í apríl mánuði einum:

· 2. apríl kviknaði í olíuhreinsistöð í Washington-fylki í Bandaríkjunum og sjö starfsmenn fyrirtækisins létust.
· 3. apríl strandaði kínverska kolaflutningaskipið Shen Neng 1 á Kóralrifinu mikla undan austurströnd Ástralíu. Skipið skildi eftir sig þriggja kílómetra slóð eyðileggingar á rifinu og fjögur tonn af olíu láku í hafið. Ástralir geta þakkað góðu veðri að ekki fór verr. Kóralrifið sem er stærst sinnar tegundar í heiminum og er skráð á heimsminjaskrá UNESCO mun taka áratugi að jafna sig þar sem skipið strandaði.
· 20. apríl sökk olíuborpallurinn Deepwater Horizon í Mexíkóflóa eftir sprengingu sem varð ellefu að bana. Olía streymir enn út úr borholu á botni Mexíkóflóa og nú lítur út fyrir að þetta verði eitt versta olíuslys sögunnar. Lífríki Mexíkóflóa gæti þurft áratugi til að jafna sig og bandarískir sjómenn og ferðamannaiðnaðurinn verða fyrir miklum búsifjum. Nýjustu fréttir af svæðinu eru þær að bannað er að veiða á um 19% flatarmáls Mexkíkóflóa, olíu hefur tekið að reka á land á Flórída og olía er farin að berast að austurströnd Bandaríkjanna með Golfstraumnum.

Í þessu ljósi hljóta efasemdir Kolbrúnar Halldórsdóttur að hafa átt fullan rétt á sér.

Græningi á leið á þing

2010-05-06T23:54:00.010Z

Loksins kom að því að Bretar kusu sér græningja á þing. Í kosningunum 6. maí hlaut Caroline Lucas, formaður Græningja, 31,3% atkvæða í kjördæminu Brighton Pavilion og náði kjöri. Kosningakerfið í Bretlandi hefur bitnað á litlum flokkum, Græningjum þar á meðal, þannig að þeim hefur gengið erfiðlega að fá fulltrúa á þing þrátt fyrir ágætt fylgi kjósenda. Svo hefur það bætt gráu ofan á svart fyrir litla og fjárvana flokka að þeir hafa ekki fengið opinbera styrki og þar að auki hafa þeir þurft að punga út 500 pundum fyrir hvern frambjóðanda, sem þeir fá að vísu endurgreidd þar sem þeir fara yfir 5% fylgi. Þess vegna buðu Græningjar einungis fram í 95 kjördæmum af 646 árið 1997 og 202 árið 2005. Í kosningunum í ár bauð flokkurinn fram í um 300 kjördæmum en lagði mesta áherslu á þrjú þeirra, Brighton Pavilion þar á meðal. Sú strategía virkaði.

Menn skiptast í tvær fylkingar þegar kemur að því að túlka niðurstöðuna. Sumir benda á að þrátt fyrir þingsætið þá hafi fylgi Græningja á landsvísu minnkað um 0,1% og stendur því í 1%. Glasið er hins vegar hálffullt hjá Rupert Read, Evrópuþingmanni Græningja, sem bendir á að Verkamannaflokkurinn hafi unnið sitt fyrsta sæti á breska þinginu fyrir einni öld en einungis einni kynslóð síðar hafi flokkurinn myndað sína fyrstu ríkisstjórn. Hann spáir því að Græningja bíði sömu örlög.

Árangur breskra Græningja á næstu árum veltur á því að breytingar verði gerðar á kosningakerfinu. Flokkurinn hefur nefnilega fengið viðunandi fylgi þegar kosið er samkvæmt hlutfallskerfi, t.d. 8,7% í kosningum til Evrópuþingsins í fyrra. Þá fengu þeir kjörna tvo fulltrúa, Caroline Lucas þar á meðal. Græningjar eiga svo 126 fulltrúa í 43 sveitarstjórnum í Englandi og Wales, tvo fulltrúa á skoska þinginu og tvo í borgarstjórn Lundúna. Reyndar unnu Græningjar sinn stærsta kosningasigur í Evrópuþingskosningunum árið 1989 þegar þeir fengu 14,5% atkvæða. Þá fengur þeir að vísu engann mann kjörinn því að þá kusu Bretar enn til Evrópuþingsins í einmenningskjördæmum.

Heimasíða breskra Græningja.

History of climate change

2008-12-18T15:03:00.001Z

Verðtrygging og stjórnarskráin

2008-11-20T13:07:00.001Z

Grein í Fréttablaðinu 15. nóvember.

Verðtryggðar skuldir heimilanna eru nú rúmir 1.400 milljarðar króna og hækka um tugi milljarða um hver mánaðamót. Seðlabankinn spáir að verðbólga aukist enn og fari yfir 20% í upphafi næsta árs. Verðtryggðar skuldir heimilanna munu því áfram hækka og áfram verður gengið á eignir fólks og kaupmáttur skertur. Í ljósi þessa þarf engan að undra að yfirgnæfandi meirihæuti þjóðarinnar vilji að verðtrygging verði afnumin.

Verðtryggingin er ekki einungisóréttlát, hún er einnig andstæð eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Segjum sem svo að ég safni tveimur milljónum króna fyrir útborgun í 20 milljóna króna íbúð og taki 18 milljónir að láni. Eftir að ég kaupi íbúðina tekur við verðbólgutíð eins og sú sem nú stendur yfir og ársverðbólga reynist 15%. Verðtryggingin gerir það að verkum að höfuðstóll og afborganir lánsins hækka mikið og aðeins einu ári eftir að ég keypti íbúðina og lagði út tvær milljónir af eigin fé er lánið komið í 20,8 milljónir! Tveggja milljón króna eignaskerðing hefur því orðið í krafti verðtryggingaráhrifa og ég sit eftir með eintómar skuldir þrátt fyrir að hafa borgað af láninu í heilt ár. Ég hef því verið sviptur eign minni.
Fólki er nauðugur einn sá kostur að koma sér og sínum þaki yfir höfuðið, enda er húsaskjól slík grundvallarnauðsyn að hún er tilgreind í Mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna. Hér á landi hefur leigumarkaðurinn verið ónýtur og húsnæðisverð hækkaði um 84% frá árinu 2003 til 2007. Laun flestra héldu ekki í við þá verðhækkun. Þorri fólks hefur því neyðst til að taka sér há lán til að koma sér þaki yfir höfuðið og á húsnæðislánamarkaði eru verðtryggð lán það eina sem býðst.

Það má því ljóst vera að taka verðtryggðra lána hlýtur í flestum tilvikum að vera þvinguð en ekki frjáls og valkvæð, og þannig andstæð grundvallarreglum samningaréttar og undirstöðurökum eignarréttarverndar.

Verðtrygging er ekki náttúrulögmál. Hún er sá skattur sem lagður er á almenning hér á landi til að viðhalda dvergvöxnum gjaldmiðli og til að bæta upp fyrir mistæka peningastjórn. Örlög fjölda lántakenda ráðast í verðbólgutíð næstu mánaða og því verður að breyta eða afnema verðtryggingu lána. Réttlætiskennd almennings og stjórnarskráin bjóða ekki upp á annað.

Afnemum verðbólguskattinn

2008-10-18T14:02:00.002Z

Grein í Fréttablaðinu 20. júní 2008.

Verðbólga hefur farið vaxandi á Íslandi undanfarin fimm ár og á allra síðustu mánuðum hefur hún verið gríðarlega há, sú hæsta í 18 ár. Í þessu árferði sjá heimilin í landinu hvernig eftirstöðvar húsnæðislána hækka vegna áhrifa verðtryggingar. Fyrir þá sem ekki vita þá verndar verðtrygging lánveitanda fyrir verðbólgu með því að uppfæra höfuðstól lána í takt við mánaðarlega verðbólgu. Að mínu mati er þetta úrelt og óréttlátt kerfi sem byggist á því að tryggja hag bankanna á kostnað lántakenda.

Verðtryggðar skuldir heimilanna nema um 1.200 milljörðum króna. Alþýðusamband Íslands greindi nýlega frá því, að með aukinni verðbólgu síðustu mánaða, hafi 17 milljarðar króna bæst við höfuðstól þessara lána. Í hækkandi verðbólgu undanfarinna fimm ára hafa tugir milljarða bæst við höfuðstól lánanna. Mikil verðbólga undanfarin ár hefur þannig gengið á eignir fólks og skert kaupmátt, en fært bönkunum og öðrum lánveitendum miklar tekjur.

Fréttastofa Stöðvar 2 reiknaði nýlega út að vegna hárrar verðbólgu undanfarið og verðtryggingar þá hefðu eftirstöðvar 24 milljóna króna láns hækkað um rúmar 2,6 milljónir á einu ári þrátt fyrir 12 afborganir! Miðað var við að lánið væri til 40 ára og bæri 4,95% vexti. Við þessar aðstæður má líta á kaup á húsnæði sem áhættufjárfestingu. Kaupandinn getur ekki gert sér grein fyrir því hvað húsnæðið komi til með að kosta þegar upp er staðið, enda hefur lítið sem ekkert verið að marka verðbólguspár að undanförnu. Það er ekki ásættanlegt að þessi fjárfesting sem er sú stærsta í lífi flestra og sem skiptir sköpum fyrir efnahag fjölskyldna skuli vera slíkri áhættu háð.

Samanburður við önnur lönd er áhugaverður. Það er staðreynd að lántakendur borga margfalt meira af húsnæðislánum sínum hér, heldur en lántakendur í nágrannalöndunum. Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra hefur sagt frá því á heimasíðu sinni að Íslendingur borgi 74 milljónir króna af 15 milljóna króna láni til 40 ára hér á landi ef verðbólga er 3,5%. Af jafnháu láni á meginlandi Evrópu þurfi aðeins að greiða 24 milljónir króna að meðaltali. Þarna munar heilum 50 milljónum.
Íslendingar eiga ekki að þurfa að búa við miklu verri lánakjör en aðrar þjóðir. Ekki síst þegar fjármálakerfið hér á landi er orðið jafn alþjóðlegt og raun ber vitni. Stjórnvöld hafa búið bönkunum óeðlilega tryggt starfsumhverfi hér á landi á kostnað almennings.

Það er stjórnvalda að bregðast við þeirri stöðu sem nú er uppi, þar sem kynslóð sem hefur nýlega komið sér þaki yfir höfuðið og er skuldsettari en nokkur önnur kynslóð í sögu þjóðarinnar, er um það bil að verða enn skuldsettari vegna hárrar verðbólgu og verðtryggingar. Hagsmunum þessarar kynslóðar verður best gætt með því að afnema þennan séríslenska verðbólguskatt sem verðtryggingin er.

An Inconvenient Truth á leið til landsins

2006-07-04T12:46:00.000Z

Fyrirgefið mér letina en ég hef haft í svo miklu að snúast undanfarið að ég hef engan tíma haft til að blogga. Verð að skila mastersritgerðinni 25. ágúst og hef haft rauðhærðan Guðmundsson hérna hjá mér frá því í lok júní. Svo fór nú ekki lítill tími í það að sækja um starf upplýsingafulltrúa umhverfisráðuneytisins. Þurfti að fara í þrjú viðtöl og persónuleikapróf. En erfiðið skilaði árangri og viti menn, ég fékk stöðuna. Snilld!
Um daginn sendi ég svo tölvupóst til framleiðanda "An Inconvenient Truth" og spurðist fyrir um hvort ég gæti fengið myndina sýnda hér á landi ef ekkert stóru kvikmyndahúsanna ætluðu að gera það. Datt í hug að þau létu myndina fram hjá sér fara því að söguþráðurinn er þessi: Al Gore, fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna, flytur power point fyrirlestur um hlýnun loftslagsins. Hljómar kannski ekki mjög spennandi. En svarið kom skemmtilega á óvart og myndin verður frumsýnd hér á landi 8. september. Ég er byrjaður að poppa.

Me and Pachauri are dancing cheek to cheek

2006-06-12T19:31:00.000Z

Heaven, i´m in heaven. Í dag varði ég nokkrum mínútum í návist dr. Rajendra K. Pachauri, forseta alþjóðlega vísindaráðs SÞ um loftslagsbreytingar, aka IPCC. And my heart beats so that I can hardly speak. Þetta er eins og fyrir tónlistaráhugamann að hitta Bob Dylan eða fyrir knattspyrnuáhugamann að hitta Pele. And I seem to find the happiness I seek. Hérna má nálgast viðtalið. When we’re out together dancing cheek to cheek

Þorsteinn sóði og Panorama

2006-06-07T14:06:00.000Z

Þá er ég fluttur í blokk í vesturbæ Reykjavíkur. Þannig að ég flutti úr einu útlandinu í annað. Það sem vekur hvað mesta athygli mína við að búa í fjölbýlishúsi er þetta yfirgengilega magn dagblaða sem safnast fyrir í anddyrinu. Þetta er allt út um allt. Þetta er svívirðileg ókurteisi hjá Blaðinu og Fréttablaðinu að drasla svona til hjá öðru fólki og þrátt fyrir að ég hafi nú einu sinni haft lifibrauð af því að skrifa í fríblað þá er ég núna svarinn andstæðingur þeirra. Sá á visi.is að Danir reikna með því að rusl muni aukast um 78 kíló á ári með tilkomu tveggja nýrra fríblaða. Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, er sennilega mætur maður en engu að síður er hann líklega mesti sóði landsins. Fríblaðabáknið burt!
Vísa svo á Panorama-þátt Breska ríkisútvarpsins sem fjallaði um loftslagshlýnun og viðbrögð bandarískra stjórnvalda.