Á liðnu ári veitti Orkustofnun Sunnlenskri orku leyfi til jarðhitaannsókna við Grændal í Ölfusi, þvert á álit sveitarfélagsins Ölfuss, Umhverfisstofnunar, Skipulagsstofnunar og umhverfisráðuneytisins. Náttúrufræðistofnun hafði metið svæðið með verndargildi á heimsvísu sem verðskuldaði hámarks vernd. Landvernd mótmælti þessari ákvörðun í júní, Orkustofnun svaraði fyrir sig með fréttatilkynningu og við iðnaðarráðherra skrifuðumst á um málið í fjölmiðlum (Greinar 1, 2 og 3).
Þessi umræða hafði þau áhrif að í júlí beindi Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráðherra fyrirmælum til Orkustofnunar um að útgáfa rannsóknarleyfa á svæðum sem Rammaáætlun fjallaði um skyldi frestað þangað til þingsályktunartillaga um áætlunina hefði verið afgreidd á Alþingi, eða í síðasta lagi til 1. febrúar 2012. Þar með var hálfur sigur unninn.
Bæjarráð Hveragerðis kærði svo ákvörðun Orkustofnunar til iðnaðarráðherra í ágúst. Og nú hefur unnist fullnaðarsigur í málinu því að bæjarráði Hveragerðis barst bréf í upphafi árs frá iðnaðarráðherra þar sem segir að ekki séu forsendur til áframhaldandi málarekstrar þar sem Sunnlensk orka óskaði sjálft eftir að leyfið yrði fellt úr gildi.
Þetta er góður sigur í baráttunni fyrir verndun dalanna fyrir ofan Hveragerði. Eins og ég hef áður fjallað um þá býr þetta svæði yfir gríðarlega miklu aðdráttarafli fyrir ferðamenn. Ég vann með ungum útlendingum í sumar sem komu hingað til lands til að vinna sjálfboðaliðastörf. Þau fóru tvær ferðir til að skoða náttúru Íslands á meðan þau dvöldu hérna, aðra á Gullfoss og Geysi og hina í Reykjadal, ofan Hveragerðis. Þau sögðu að Reykjadalur hefði verið hápunktur ferðarinnar, enda hefur hann upp á að bjóða heitan læk og mikla litadýrð.
Nú geri ég ráð fyrir að síðustu atlögunni að Grændal hafi verið hrundið. Orkufyrirtækjunum er orðið ljóst að þau fá ekki að leggja dalinn undir sig. Næsta skref er að bjarga Ölkelduhálsi (Bitru), í næsta nágrenni Grændals, undan virkjanaáformum Orkuveitu Reykjavíkur.
11.1.2012
9.1.2012
Ríkisstjórnin og þróun lífs á jörðinni
Allir sem hafa tekið þátt í félagsstarfi eða öðrum rekstri vita að skýr markmið og stefna eru grundvöllur að góðum árangri. Það sama hlýtur að gilda í stjórnmálum, ekki síst hjá ríkisstjórninni. Þess vegna verð ég stundum undrandi yfir þversögnum í málflutningi ráðherra ríkisstjórnarinnar. Tökum nýlegt dæmi.
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra flutti ágætt áramótaávarp að kvöldi gamlársdags. Hún nýtti meðal annars tækifærið til að fjalla um alvarlegar afleiðingar loftslagsbreytinga:
,,Áhrifa hlýnunar loftslags er þegar farið að gæta hér sem annars staðar og vísindamenn telja að þessi hlýnun muni hafa greinileg áhrif næstu þrjá til fimm áratugi. Það mun skipta sköpum fyrir framþróun lífs á jörðinni hvernig okkur tekst á næstu tíu árum að stemma stigu við þessum loftslagsbreytingum. Mikilvægt er að við Íslendingar tökum þessi mál föstum tökum.“
Þarna talaði forsætisráðherra sem veit hvað klukkan slær: Hér var um framþróun lífs að tefla og málið þyrfti að taka föstum tökum! Og ég gladdist mjög – í skamma stund. Fljótlega rifjaðist upp fyrir mér að tveimur dögum fyrr hafði Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra fagnað því sérstaklega í viðtali við Viðskiptablaðið að Ísland stefndi óðfluga í átt til þess að verða olíuríki. Og það er ekki lengra síðan en í september sem Alþingi staðfesti lög um leit og vinnslu olíu í íslenskri lögsögu.
Þannig að þrátt fyrir að forsætisráðherra hafi talað skýrt um áramót þá er ég engu nær um stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Er ætlunin að taka loftslagsmál föstum tökum og verja framþróun lífs á jörðinni eða ætlar hún að stefna að olíuvinnslu við Ísland og auka þannig gríðarlega losun gróðurhúsalofttegunda? Það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum frekar en öðru.
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra flutti ágætt áramótaávarp að kvöldi gamlársdags. Hún nýtti meðal annars tækifærið til að fjalla um alvarlegar afleiðingar loftslagsbreytinga:
,,Áhrifa hlýnunar loftslags er þegar farið að gæta hér sem annars staðar og vísindamenn telja að þessi hlýnun muni hafa greinileg áhrif næstu þrjá til fimm áratugi. Það mun skipta sköpum fyrir framþróun lífs á jörðinni hvernig okkur tekst á næstu tíu árum að stemma stigu við þessum loftslagsbreytingum. Mikilvægt er að við Íslendingar tökum þessi mál föstum tökum.“
Þarna talaði forsætisráðherra sem veit hvað klukkan slær: Hér var um framþróun lífs að tefla og málið þyrfti að taka föstum tökum! Og ég gladdist mjög – í skamma stund. Fljótlega rifjaðist upp fyrir mér að tveimur dögum fyrr hafði Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra fagnað því sérstaklega í viðtali við Viðskiptablaðið að Ísland stefndi óðfluga í átt til þess að verða olíuríki. Og það er ekki lengra síðan en í september sem Alþingi staðfesti lög um leit og vinnslu olíu í íslenskri lögsögu.
Þannig að þrátt fyrir að forsætisráðherra hafi talað skýrt um áramót þá er ég engu nær um stefnu ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum. Er ætlunin að taka loftslagsmál föstum tökum og verja framþróun lífs á jörðinni eða ætlar hún að stefna að olíuvinnslu við Ísland og auka þannig gríðarlega losun gróðurhúsalofttegunda? Það verður ekki bæði sleppt og haldið í þessum efnum frekar en öðru.
7.1.2012
Ráðherrar VG á hálum ís
Sérfræðiþekking og vísindaleg vinnubrögð voru ekki í hávegum höfð hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þegar deilan um Kárahnjúkavirkjun stóð sem hæst. Halldór Ásgrímsson sagði þá opinberlega að það væri stefna stjórnvalda að virkjunin yrði byggð og úrskurður Skipulagsstofnunar breytti þar engu um. Skipulagsstofnun hafði úrskurðað að virkjunin yrði ekki reist vegna umhverfisáhrifa og skorts á upplýsingum. Davíð Oddsson sagði um þá ákvörðun: ,,Það er þá gríðarmikil ákvörðun sem ókjörnir fulltrúar þjóðarinnar eru að taka á sínum kontór og mikill má máttur þeirra vera.“ Í kjölfarið var lögum um mat á umhverfisáhrifum breytt þannig að Skipulagsstofnun úrskurðaði ekki í málum, en birti þess í stað álit sitt á framkvæmdum sem hafði engin bindandi áhrif. Þannig afgreiddi þáverandi ríkisstjórn stofnanir sem voru henni ekki sammála, Þjóðhagsstofnun var lögð niður og Skipulagsstofnun gerð áhrifalaus.
Nú hefur Skipulagsstofnun nýverið birt álit sitt á þverun Kjálkafjarðar og Mjóafjarðar í Barðastrandasýslu. Þar segir að framkvæmdirnar muni hafa verulega neikvæð áhrif á landslag á svæði sem nýtur sérstakrar verndar samkvæmt lögum um vernd Breiðafjarðar. Ögmundur Jónasson, innanríkisráðherra Vinstri-Grænna, segir í viðtali við Stöð 2 að niðurstaða Skipulagsstofnunar raski ekki áformum um þessa vegagerð. Sú ákvörðun veldur mér vonbrigðum og einnig tilraun Ögmundur til að afgreiða umræðuna með þessum orðum: ,,Það er augljóst mál að þegar ráðist er í vegaframkvæmdir þá hefur það áhrif á umhverfið og breytir því á ýmsa lund.“ Sem sagt, vegur er bara vegur. En málið er ekki svona einfalt. Skipulagsstofnun benti á þann kost að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum vegarins með því að hanna hann á vissum kafla fyrir 70 km hámarkshraða í stað 90 km. Þessari tillögu virðist Ögmundur hafna á þeim forsendum að vegir hafi hvort eð er alltaf áhrif á umhverfið. Það getur varla verið ásættanleg að ráðherra úr flokki Vinstri-Grænna afgreiði tillögur sérfræðinga á sviði umhverfismála á svo ódýran hátt.
Annað nýlegt dæmi um sérkennilega afstöðu ráðherra Vinstri-Grænna til sérfræðiþekkingar og vísinda er skipan formanns stjórnar Hafrannsóknarstofnunar. Steingrímur J. Sigfússon sjávarútvegsráðherra hefur staðfest skipan formannsins þrátt fyrir að sá hinn sami hafi sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum. Það er ósennilegt að þessi formaður leggi mikið á sig við að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Þessi skipan er því í hrópandi ósamræmi við áherslur þess flokks sem sjávarútvegsráðherra fer fyrir.
Ég legg ekki saman að jöfnu þessar ákvarðanir ráðherra VG og þær ákvarðanir sem teknar voru í aðdraganda þess að Kárahnjúkavirkjun var reist. En í orðum og gerðum Ögmundar og Steingríms gætir engu að síður ákveðinnar vanvirðingar í garð sérfræðinga og vísindamanna. Slíkt á auðvitað að heyra sögunni til í íslenskum stjórnmálum.
Nú hefur Skipulagsstofnun nýverið birt álit sitt á þverun Kjálkafjarðar og Mjóafjarðar í Barðastrandasýslu. Þar segir að framkvæmdirnar muni hafa verulega neikvæð áhrif á landslag á svæði sem nýtur sérstakrar verndar samkvæmt lögum um vernd Breiðafjarðar. Ögmundur Jónasson, innanríkisráðherra Vinstri-Grænna, segir í viðtali við Stöð 2 að niðurstaða Skipulagsstofnunar raski ekki áformum um þessa vegagerð. Sú ákvörðun veldur mér vonbrigðum og einnig tilraun Ögmundur til að afgreiða umræðuna með þessum orðum: ,,Það er augljóst mál að þegar ráðist er í vegaframkvæmdir þá hefur það áhrif á umhverfið og breytir því á ýmsa lund.“ Sem sagt, vegur er bara vegur. En málið er ekki svona einfalt. Skipulagsstofnun benti á þann kost að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum vegarins með því að hanna hann á vissum kafla fyrir 70 km hámarkshraða í stað 90 km. Þessari tillögu virðist Ögmundur hafna á þeim forsendum að vegir hafi hvort eð er alltaf áhrif á umhverfið. Það getur varla verið ásættanleg að ráðherra úr flokki Vinstri-Grænna afgreiði tillögur sérfræðinga á sviði umhverfismála á svo ódýran hátt.
Annað nýlegt dæmi um sérkennilega afstöðu ráðherra Vinstri-Grænna til sérfræðiþekkingar og vísinda er skipan formanns stjórnar Hafrannsóknarstofnunar. Steingrímur J. Sigfússon sjávarútvegsráðherra hefur staðfest skipan formannsins þrátt fyrir að sá hinn sami hafi sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum. Það er ósennilegt að þessi formaður leggi mikið á sig við að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Þessi skipan er því í hrópandi ósamræmi við áherslur þess flokks sem sjávarútvegsráðherra fer fyrir.
Ég legg ekki saman að jöfnu þessar ákvarðanir ráðherra VG og þær ákvarðanir sem teknar voru í aðdraganda þess að Kárahnjúkavirkjun var reist. En í orðum og gerðum Ögmundar og Steingríms gætir engu að síður ákveðinnar vanvirðingar í garð sérfræðinga og vísindamanna. Slíkt á auðvitað að heyra sögunni til í íslenskum stjórnmálum.
3.1.2012
Sérhagsmunir stjórna Hafró
Jón Bjarnason kvaddi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið með því að skipa fiskverkanda á Rifi stjórnarformann Hafrannsóknarstofnunar. Ekki get ég gert upp á milli fiskverkandans og prófessorsins sem var vísað úr stjórninni, til þess þekki ég ekki nægilega vel til fólksins og ekki nenni ég að hafa sérstaka skoðun á því að Jón hafi ákveðið að kveðja ráðuneytið með þessum hætti.
En ég hef skoðun á því að í stjórn Hafrannsóknarstofnunar sitja nú nær eingöngu hagsmunaaðilar úr greininni. Í stjórninni eiga sæti Erla Kristinsdóttir, framkvæmdastjóri Sjávariðjunnar, Árni Bjarnason, formaður Félags skipstjórnarmanna, Friðrik Arngrímsson, framkvæmdastjóri LÍÚ, Gunnþór Ingvason, forstjóri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað og svo einn fulltrúi stofnunarinnar. Þetta er ekki stjórn sem er líkleg tl að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Nýskipaður formaður hefur beinlínis sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum!
Steingrímur J. Sigfússon atvinnumálaráðherra hefur sagt að skipun formannsins standi óhögguð. Að mínu mati gæti hann rétt eins skipað bankastjóra viðskiptabankanna í bankaráð Seðlabankans eða sett forstjóra orkufyrirtækjanna yfir Orkustofnun. Hver er munurinn? Steingrími væri nær að dusta rykið af tillögu til þingsályktunar frá 1999 um aðskilnað rannsóknastofnana, hagsmunasamtaka og ríkisvalds. Í tillögu þeirra Ólafs Hannibalssonar, Péturs H. Blöndal og Össurar Skarphéðinssonar segir meðal annars:
,,Það er eðli sannra vísinda að rannsóknir leiði til niðurstöðu sem er og á að vera óháð hagsmunum eða vilja vísindamanna eða annarra aðila. Því er brýnna en nokkru sinni fyrr að rannsóknastofnanir séu óháðar í vísindastarfsemi sinni, bæði stofnunum ríkisvaldsins og hvers konar hagsmunasamtökum á þeim sviðum sem þær rannsaka. Fátt er og betur til þess fallið að efla trúverðugleika þeirra og tiltrú þjóðarinnar".
En ég hef skoðun á því að í stjórn Hafrannsóknarstofnunar sitja nú nær eingöngu hagsmunaaðilar úr greininni. Í stjórninni eiga sæti Erla Kristinsdóttir, framkvæmdastjóri Sjávariðjunnar, Árni Bjarnason, formaður Félags skipstjórnarmanna, Friðrik Arngrímsson, framkvæmdastjóri LÍÚ, Gunnþór Ingvason, forstjóri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað og svo einn fulltrúi stofnunarinnar. Þetta er ekki stjórn sem er líkleg tl að verja sjálfstæði vísindamanna Hafró og hlutleysi stofnunarinnar. Nýskipaður formaður hefur beinlínis sagt Hafrannsóknarstofnun ógna sjávarútveginum!
Steingrímur J. Sigfússon atvinnumálaráðherra hefur sagt að skipun formannsins standi óhögguð. Að mínu mati gæti hann rétt eins skipað bankastjóra viðskiptabankanna í bankaráð Seðlabankans eða sett forstjóra orkufyrirtækjanna yfir Orkustofnun. Hver er munurinn? Steingrími væri nær að dusta rykið af tillögu til þingsályktunar frá 1999 um aðskilnað rannsóknastofnana, hagsmunasamtaka og ríkisvalds. Í tillögu þeirra Ólafs Hannibalssonar, Péturs H. Blöndal og Össurar Skarphéðinssonar segir meðal annars:
,,Það er eðli sannra vísinda að rannsóknir leiði til niðurstöðu sem er og á að vera óháð hagsmunum eða vilja vísindamanna eða annarra aðila. Því er brýnna en nokkru sinni fyrr að rannsóknastofnanir séu óháðar í vísindastarfsemi sinni, bæði stofnunum ríkisvaldsins og hvers konar hagsmunasamtökum á þeim sviðum sem þær rannsaka. Fátt er og betur til þess fallið að efla trúverðugleika þeirra og tiltrú þjóðarinnar".
2.1.2012
Markverðustu umhverfismálin 2011
Gleðilegt ár lesendur góðir og takk fyrir það liðna. Það bar margt til tíðinda á vettvangi umhverfismála á nýliðnu ári. Ég renndi yfir fréttir ársins í fljótheitum og að mínum dómi bar þetta hæst:
1. Upplýsingar um litla arðsemi virkjana, t.d. Kárahnjúkavirkjunar, erfiða fjárhagsstöðu OR vegna fjárfestinga í jarðvarmavirkjunum og takmörkuð jákvæð áhrif álvera á íslenska hagkerfið vegna lágs raforkuverðs og erlends eignarhald sigldu stóriðjustefnunni í strand.
2. Friðlýsing Langasjávar og hluta Eldgjár varð að veruleika og svæðin urðu hluti af Vatnajökulsþjóðgarði.
3. Öðrum áfanga Rammaáætlunar lauk með tillögum sem gera meðal annars ráð fyrir tuttugu svæðum í verndarflokk, þar á meðal Þjórsárverum, Jökulsá á Fjöllum, efsta hluta Tungnaár, Markarfljóti, Djúpá og Hólmsá, Kerlingafjöllum, Bitru, Grændal og Gjástykki. Ekki tókst að leggja málið fyrir Alþingi fyrir áramót eins og til stóð.
4. Orkuveita Reykjavíkur dældi affallsvatni frá Hellisheiðarvirkjun niður í sprungur með þeim afleiðingum að þúsundir smáskjálfta mældust og einn stór sem reyndist 3,8 á Richter. Hvergerðingar mótmæltu og lagaprófessor taldi að taka þyrfti til skoðunar hvort manngerðir jarðskjálftar brytu gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar og Mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi heimilis.
5. Alþingi staðfesti lög um olíuleit og olíuvinnslu án umræðu um umhverfisáhrif. Lögin gera ekki ráð fyrir mengunargjöldum þrátt fyrir mikla losun gróðurhúsalofttegunda.
6. Árósasamningurinn um umhverfisvernd og mannréttindi var leiddur í lög. Samningurinn var undirritaður 1998 og síðan þá hefur fullgilding hans beðið.
7. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um sorpbrennslur sem reyndist áfellisdómur yfir vanrækslu í stjórnsýslu umhverfismála til fjölda ára.
8. Fjöldi hreindýra drapst í girðingum við Flatey á Mýrum og Velferð búfjár og Náttúruverndarsamtök Austurlands stóðu vaktina og beittu sér fyrir úrbótum í þessu sorglega máli.
9. Í september skrifuðu fjármálaráðherra og innanríkisráðherra undir viljayfirlýsingu um eflingu almenningssamgangna á höfuborgarsvæðinu. Ætlunin var að verja milljarði króna af kolefnisgjaldi til verkefnisins. Tillaga fjármálaráðuneytisins í fjárlögum 2012 gerði hins vegar ráð fyrir einungis 150 milljónum, en sú upphæð hækkað í 350 milljónir í meðförum Alþings.
10. Kastljós kom upp um mikla mengun frá álþynnuverksmiðju Becromal á Akureyri þegar vítissótamengað vatn fór í sjóinn. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins viðurkenndi að forsvarsmenn verksmiðjunnar hefðu lengi vitað að hreinsunarbúnaður hennar virkaði ekki sem skyldi. Hann hætti störfum skömmu síðan.
1. Upplýsingar um litla arðsemi virkjana, t.d. Kárahnjúkavirkjunar, erfiða fjárhagsstöðu OR vegna fjárfestinga í jarðvarmavirkjunum og takmörkuð jákvæð áhrif álvera á íslenska hagkerfið vegna lágs raforkuverðs og erlends eignarhald sigldu stóriðjustefnunni í strand.
2. Friðlýsing Langasjávar og hluta Eldgjár varð að veruleika og svæðin urðu hluti af Vatnajökulsþjóðgarði.
3. Öðrum áfanga Rammaáætlunar lauk með tillögum sem gera meðal annars ráð fyrir tuttugu svæðum í verndarflokk, þar á meðal Þjórsárverum, Jökulsá á Fjöllum, efsta hluta Tungnaár, Markarfljóti, Djúpá og Hólmsá, Kerlingafjöllum, Bitru, Grændal og Gjástykki. Ekki tókst að leggja málið fyrir Alþingi fyrir áramót eins og til stóð.
4. Orkuveita Reykjavíkur dældi affallsvatni frá Hellisheiðarvirkjun niður í sprungur með þeim afleiðingum að þúsundir smáskjálfta mældust og einn stór sem reyndist 3,8 á Richter. Hvergerðingar mótmæltu og lagaprófessor taldi að taka þyrfti til skoðunar hvort manngerðir jarðskjálftar brytu gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar og Mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi heimilis.
5. Alþingi staðfesti lög um olíuleit og olíuvinnslu án umræðu um umhverfisáhrif. Lögin gera ekki ráð fyrir mengunargjöldum þrátt fyrir mikla losun gróðurhúsalofttegunda.
6. Árósasamningurinn um umhverfisvernd og mannréttindi var leiddur í lög. Samningurinn var undirritaður 1998 og síðan þá hefur fullgilding hans beðið.
7. Ríkisendurskoðun gaf út skýrslu um sorpbrennslur sem reyndist áfellisdómur yfir vanrækslu í stjórnsýslu umhverfismála til fjölda ára.
8. Fjöldi hreindýra drapst í girðingum við Flatey á Mýrum og Velferð búfjár og Náttúruverndarsamtök Austurlands stóðu vaktina og beittu sér fyrir úrbótum í þessu sorglega máli.
9. Í september skrifuðu fjármálaráðherra og innanríkisráðherra undir viljayfirlýsingu um eflingu almenningssamgangna á höfuborgarsvæðinu. Ætlunin var að verja milljarði króna af kolefnisgjaldi til verkefnisins. Tillaga fjármálaráðuneytisins í fjárlögum 2012 gerði hins vegar ráð fyrir einungis 150 milljónum, en sú upphæð hækkað í 350 milljónir í meðförum Alþings.
10. Kastljós kom upp um mikla mengun frá álþynnuverksmiðju Becromal á Akureyri þegar vítissótamengað vatn fór í sjóinn. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins viðurkenndi að forsvarsmenn verksmiðjunnar hefðu lengi vitað að hreinsunarbúnaður hennar virkaði ekki sem skyldi. Hann hætti störfum skömmu síðan.
Subscribe to:
Posts (Atom)